Kategoriler
UYGULAMALAR
İstanbul
Türkiye'de konut ve kira piyasasında son üç yıldır yaşanan hareketlilik dengeleri değiştirdi. Pandemi sonrasında uygulanan yüzde 25'lik kira artış sınırı nedeniyle mevcut kiracılarıyla anlaşmazlık yaşayan ve evlerini daha yüksek bedellerle yeniden kiraya vermek isteyen mülk sahipleri, değişen piyasa koşullarıyla karşı karşıya kaldı.
Vatandaşın alım gücünün tıkanması ve yeni kiracı talebinin zayıflamasıyla, mevcut kiracısıyla yoluna devam eden mülk sahipleri, evini boşaltıp yüksek fiyattan ilana çıkanlara kıyasla çok daha kazançlı hâle geldi.
Piyasada oluşan bu “ters makas” en net biçimde son iki yılda yapılan kira artışlarında görülüyor. Mevcut kiracısı bulunan bir ev sahibi, sözleşme yenileme dönemlerinde TÜİK’in açıkladığı 12 aylık TÜFE ortalaması üzerinden yasal zammını düzenli olarak uyguladığında ortaya dişe dokunur bir rakam çıkıyor. Mesela; evini iki yıl önce 30 bin liraya kiraya veren bir mülk sahibi, ilk yıl yüzde 35, ikinci yıl ise zamlı kira üzerinden yüzde 30-31 bandında yasal artış yaptığında aylık kira geliri 52 bin liraya ulaşıyor. Buna karşılık aynı sitede ya da aynı mahallede benzer özellikteki boş bir daireyi 52 bin liradan yeni kiracıya vermek mümkün olmuyor; piyasada aynı standarttaki boş evler ancak 40-45 bin liradan kiracı bulabiliyor.
Oluşan bu fiyat farkına rağmen mevcut kiracılar da daha ucuz görünen boş dairelere geçiş yapamıyor. Aynı binada 52 bin lira kira ödeyen bir kiracı, yan taraftaki 45 bin liralık daireye taşınmak istese dahi karşısına ağır bir “kapıdan giriş” faturası çıkıyor.
Bir kira peşin, bir veya iki kira depozito, emlakçı komisyonu ve nakliye masrafları alt alta eklendiğinde taşınma maliyeti 130-150 bin lirayı buluyor. Bu maliyeti göze alamayan kiracı mevcut evinde kalmayı tercih ederken, ev sahibi de dairesi bir gün bile boş kalmadan piyasa ortalamasının üzerinde düzenli kira geliri elde etmeyi sürdürüyor.
Piyasada yalnızca geçmişteki yüzde 25 sınırı sebebiyle kirası 10-12 bin lira bandında kalmış çok eski sözleşmelerde rayiç farkı devam ediyor.
Sahadaki bu kırılma resmî raporlara da yansıdı. Merkez Bankasının kasım ayına ilişkin açıkladığı Yeni Kiracı Kira Endeksi ile Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (BETAM) ve sahibinden.com iş birliğiyle hazırlanan Kiralık Konut Piyasası Görünümü Raporu, boş konutlarda fiyat düşüşünün sürdüğünü ortaya koydu. Merkez Bankası verilerine göre yeni kiracı kiraları aylık bazda İstanbul’da yüzde 0,5, İzmir’de ise yüzde 1,3 gerilerken, yıllık bazda enflasyondan arındırılmış reel düşüş yüzde 4,1’e ulaştı. BETAM verileri de kiralık konut talep endeksinin gerilediğine ve boş bir dairenin ortalama kiralanma süresinin Türkiye genelinde 28 güne, İzmir’de ise 37,5 güne kadar uzadığına işaret ediyor.
Emlak sektörü temsilcilerine göre kiralık konut piyasasında artık ‘ne istersem o fiyata veririm’ dönemi tamamen kapandı. Sektör yetkilileri piyasadaki yeni dengeleri şu sözlerle özetliyor:
İki yıl önce piyasa rayicinden evini kiraya veren mülk sahipleri, yasal TÜFE artışlarıyla bugün güncel piyasa değerinin bile üzerine çıktı. Buna mukabil dairesini boşaltıp 50-55 bin lira isteyen ev sahipleri aylarca müşteri bekliyor. Bir dairenin iki ay boş kalması, ev sahibine hem iki aylık kira kaybı hem de aidat ve tadilat masrafı olarak geri dönüyor. Bu sebeple mülk sahipleri artık ödemesini düzenli yapan mevcut kiracısını elinde tutmak için çaba gösteriyor, boş evi olanlar ise kiracı bulabilmek için ilan fiyatlarında yüzde 10-15 indirim yapmak mecburiyetinde kalıyor.