Veba, geçmişte büyük salgınlarla milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine neden olan hastalıklar arasında yer alıyor. Günümüzde ise etkili antibiyotiklerin bulunması sayesinde erken tanı ve tedaviyle hastalığın seyri önemli ölçüde değişiyor. Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Kadriye Karahangil, vebayla ilgili merak edilenleri anlattı.
Vebanın kaç günde ölüme neden olacağı hastalığın türüne, kişinin genel sağlık durumuna ve tedaviye ne kadar erken başlandığına göre değişir.
Bu nedenle hastalık için herkes açısından geçerli tek bir süre vermek mümkün değildir.
Özellikle tedavi edilmeyen ağır vakalarda hastalık kısa sürede ciddi bir tabloya dönüşebilir.
Veba; bubonik, septisemik ve pnömonik olmak üzere farklı klinik formlarda görülebilir.
Bubonik vebada lenf bezlerinde ağrılı şişlikler, ateş ve halsizlik ön plana çıkarken, bakterinin kana yayılması septisemik vebaya neden olabilir.
Akciğerlerin etkilendiği pnömonik veba ise daha hızlı ilerleyebilen ve solunum yoluyla bulaşma açısından önem taşıyan formdur.
Erken dönemde uygun antibiyotik tedavisinin başlanması, ölüm riskinin azaltılmasında kritik önem taşır.
Bu nedenle veba şüphesi bulunan kişinin belirtilerin ağırlaşmasını beklemeden sağlık kuruluşuna başvurması gerekir.
Vebanın her formu aynı şekilde bulaşmaz. Hastalık çoğunlukla enfekte hayvanların üzerinde bulunan pirelerin insanları ısırmasıyla bulaşır.
Bunun yanı sıra enfekte hayvanlarla veya hayvan leşleriyle doğrudan temas da risk oluşturabilir. İnsandan insana bulaş özellikle pnömonik vebada önem kazanır.
Akciğer tutulumu bulunan kişinin öksürmesi veya solunum salgılarının çevreye yayılması sonucunda yakın temastaki kişilere bakteri geçebilir.
Bu nedenle pnömonik veba şüphesi olan kişilerin sağlık ekipleri tarafından hızlı şekilde değerlendirilmesi ve gerekli enfeksiyon kontrol önlemlerinin alınması önemlidir.
Veba yalnızca tarih kitaplarında yer alan bir hastalık değildir. Günümüzde de dünyanın bazı bölgelerinde insanlarda vakalar görülmektedir.
Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Kadriye Karahangil, hastalığın özellikle Afrika başta olmak üzere Avrasya ve Güney Amerika'nın bazı bölgelerinde zaman zaman salgınlara yol açabildiğini belirtiyor.
Uzman, vebanın Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu, tedavi edilmediğinde ölümcül seyredebilme potansiyeline sahip zoonotik bir bakteriyel enfeksiyon olduğunu ifade ediyor.
Bu nedenle vebanın tamamen ortadan kalktığını düşünmek doğru değil.
Ancak günümüzde hastalığın tanınması, antibiyotik tedavisinin bulunması ve salgınların kontrol altına alınabilmesi, geçmiş dönemlere kıyasla önemli avantajlar sağlıyor.
Vebanın en yaygın bulaş yollarından biri enfekte kemirgenlerin ve diğer memelilerin üzerinde bulunan pirelerin insanları ısırmasıdır.
Bakteriyi taşıyan pire, insanı ısırdığında enfeksiyonun başlamasına neden olabilir.
Enfekte hayvanlarla doğrudan temas da başka bir bulaş yolu olarak öne çıkar. Özellikle hasta veya ölü hayvanlara çıplak elle dokunmak risk oluşturabilir.
Hayvan leşlerinin taşınması veya işlenmesi sırasında gerekli koruyucu önlemlerin alınması bu açıdan önemlidir.
Pnömonik vebada ise bulaş mekanizması farklıdır. Akciğer enfeksiyonu bulunan kişinin solunum salgıları yakın temasta bulunan kişilere ulaşabilir.
Bu form, vebanın insandan insana bulaşabilen şekli olması nedeniyle ayrıca önem taşır.
Vebanın belirtileri hastalığın klinik formuna göre farklılık gösterebilir.
Ateş, titreme, belirgin halsizlik ve genel hastalık hissi sık görülen bulgular arasında bulunur.
Bubonik vebada özellikle lenf bezlerinde meydana gelen ağrılı ve belirgin şişlikler dikkat çekebilir. Bu şişliklere tıp literatüründe “bubo” adı verilir.
Bakterinin kana yayılması durumunda ise daha ağır sistemik belirtiler ortaya çıkabilir.
Pnömonik vebada öksürük, nefes darlığı ve göğüs ağrısı gibi solunum sistemi belirtileri görülebilir.
Belirtilerin kısa sürede ağırlaşabilmesi nedeniyle özellikle riskli temas öyküsü bulunan kişilerde tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
Veba günümüzde tedavi edilebilir bir bakteriyel enfeksiyondur. Hastalığın tedavisinde etkili antibiyotikler kullanılır.
Ancak tedavinin başarısı açısından erken tanı ve uygun antibiyotiğin zamanında başlanması büyük önem taşır.
Uzm. Dr. Kadriye Karahangil de özellikle erken dönemde başlanan antibiyotik tedavisinin oldukça etkili olduğunu ve tedavi başarısının yüksek olduğunu belirtiyor.
Tedavi seçimi hastalığın formuna, kişinin klinik durumuna ve doktorun değerlendirmesine göre yapılır.
Bu nedenle veba şüphesi bulunan kişilerin kendi kendine antibiyotik kullanmak yerine sağlık kuruluşuna başvurması gerekir.
Vebanın görüldüğü veya endemik olduğu bölgelere seyahat eden kişilerin bazı noktalara dikkat etmesi gerekir.
Özellikle yabani hayvanlarla, kemirgenlerle ve ölü hayvanlarla doğrudan temastan kaçınmak önemlidir.
Pire ısırıklarına karşı önlem alınması da korunmanın önemli parçalarından biridir.
Uzm. Dr. Karahangil, riskli bölgelere seyahat sırasında pire ısırıklarını önlemek amacıyla cilde uygun koruyucu ürünlerin kullanılmasını ve şüpheli temas durumunda erken tedavi başlanmasının önemini vurguluyor.
Vebanın zaman zaman gündeme gelmesi, hastalığın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
Bunun yanında bakterilerin özellikleri ve enfeksiyonların farklı koşullarda oluşturabileceği riskler de bilim dünyasının yakından takip ettiği konular arasında bulunuyor.
Uzm. Dr. Kadriye Karahangil, günümüzde veba konusunun gündeme gelmesinin yalnızca bilinen hastalıkla ilgili olmadığını, bakterinin yeni patojenik özellikler kazanması durumunda ortaya çıkabilecek risklerin de tartışıldığını belirtiyor.
Bu nedenle veba, geçmişte yaşanan büyük salgınlarla sınırlı bir sağlık konusu olarak değerlendirilmemeli.
Bununla birlikte günümüzde etkili tedavi seçeneklerinin bulunması, hastalığın erken fark edilmesi ve enfeksiyon kontrol yöntemlerinin uygulanması önemli bir avantaj sağlıyor.
Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Google Play
App Store
13:12
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ