Kategoriler
UYGULAMALAR
İstanbul
İnternet haber siteleri ve sosyal medyada yayılan asılsız haberler, yalnızca bilgi kirliliğine değil, kişilerin mesleki itibarını, ticari ilişkilerini ve özel hayatını hedef alan ciddi mağduriyetlere de yol açabiliyor. Doğruluğu araştırılmadan yayımlanan yalan haberler, dijital dünyada saniyeler içinde binlerce kişiye ulaşırken, kişilik haklarına yönelik ihlallerin hukuki sonuçları da ağırlaşabiliyor. Peki, hakkında yalan haber yapılan kişiler hangi hukuki yollara başvurabilir? Gerçeğe aykırı haber yayımlayan gazeteci veya yayın kuruluşuna tazminat davası açılabilir mi, içerik kaldırılabilir mi, sorumlular hapis cezası alabilir mi? Avukat Gizem Gonce, Tgrthaber.com Özel Haber Editörü Zeynep Gizem Er'e yaptığı açıklamada, internet haberciliği ve sosyal medyada kişilik haklarının korunmasına ilişkin hukuki yolları anlattı. Basın özgürlüğünün sınırsız olmadığının altını çizen Av. Gonce, kişilerin itibarını zedeleyen gerçeğe aykırı yayınların hukuki sorumluluk doğurabileceğine dikkat çekti.

Av. Gizem Gonce, bir kişi hakkında doğruluğu araştırılmadan yayımlanan veya yanıltıcı bilgiler içeren haberlerin hukuki ve cezai sorumluluk doğurabileceğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
"Bir kişi hakkında gerçeğe aykırı, doğruluğu araştırılmamış veya yanıltıcı bilgiler içeren haberlerin yayımlanması, somut olayın özelliklerine göre hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir. Özellikle kişinin şeref ve saygınlığını zedeleyen, toplum nezdindeki itibarını olumsuz etkileyen veya mesleki faaliyetlerine zarar veren yayınlar kişilik haklarına saldırı oluşturabilir. Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Her yanlış veya sonradan hatalı olduğu anlaşılan haber otomatik olarak suç oluşturmaz. Haberin hazırlanma biçimi, doğruluğunun araştırılıp araştırılmadığı, kullanılan ifadeler, kamu yararı, gazetecinin özen yükümlülüğü ve kişinin uğradığı zarar birlikte değerlendirilmelidir."

Asılsız haber nedeniyle kişilik haklarının ihlal edildiğini düşünen kişilerin öncelikle yayın kuruluşuyla iletişime geçebileceğini belirten Av. Gonce, başvurunun yazılı yapılmasının önemine dikkat çekti.
Av. Gizem Gonce, başvuruda bulunması gereken unsurları şöyle sıraladı:
"Gerçeğe aykırı haber nedeniyle kişilik haklarının ihlal edildiğini düşünen kişiler öncelikle haberin yayımlandığı internet sitesinin sorumlu müdürüne veya yayın kuruluşuna yazılı başvuruda bulunabilir.
Başvuruda;
Başvurunun yazılı yapılması ve gönderim kayıtlarının saklanması önemlidir. Yayın kuruluşunun talebi reddetmesi veya gerekli düzeltmeyi yapmaması hâlinde somut olayın özelliklerine göre hukuki yollara başvurulabilir."

Kişilik haklarına yönelik hukuka aykırı saldırılara karşı Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25'inci maddelerinin koruma sağladığını belirten Av. Gonce, mağdurların farklı hukuki taleplerde bulunabileceğini söyledi.
Gerekli şartların bulunması halinde mahkemeden ihtiyati tedbir de istenebileceğini belirten Av. Gizem Gonce, internet yayınlarına ilişkin önemli bir hukuki ayrıntının altını çizdi:
"Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddeleri kişilik haklarına yönelik hukuka aykırı saldırılara karşı koruma sağlar.
Bu kapsamda kişi;
Gerekli koşulların bulunması hâlinde mahkemeden ihtiyati tedbir de istenebilir. Burada önemli bir hukuki ayrıntı var: 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesi, kişilik hakları ihlali nedeniyle internet içeriğinin çıkarılması ve erişimin engellenmesine ilişkin özel başvuru yolunu düzenliyordu. Ancak Anayasa Mahkemesi bu maddeyi 11 Ekim 2023 tarihli, E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal etti ve iptal kararı 2024 yılında yürürlüğe girdi. Dolayısıyla bugün bu madde yürürlükteymiş gibi başvuru yapılabileceği söylenemez. Kişilik hakkı ihlallerinde genel hukuk yolları ve ihtiyati tedbir mekanizmaları somut olaya göre değerlendirilmelidir. Özel hayatın gizliliğinin ihlal edildiği yayınlar bakımından ise 5651 sayılı Kanun'un 9/A maddesi ayrıca gündeme gelebilir."

Gerçeğe aykırı yayınların yalnızca itibar kaybına değil, maddi zarara da neden olabileceğini belirten Av. Gonce, hukuki sorumluluğun şartlarının oluşması hâlinde maddi ve manevi tazminat talep edilebileceğini söyledi:
"Gerçeğe aykırı yayın nedeniyle kişinin kişilik hakları ihlal edilmiş ve hukuki sorumluluğun koşulları oluşmuşsa maddi ve manevi tazminat talep edilebilir. Örneğin bir kişi hakkında gerçeğe aykırı bir haber yayımlanması nedeniyle kişinin ticari ilişkileri zarar görmüş, müşteri kaybı yaşanmış veya mesleki itibarı zedelenmiş olabilir. Bu durumda maddi zararın ve hukuki illiyet bağının ispatlanması önemlidir. Manevi tazminat bakımından ise kişinin yaşadığı elem, üzüntü ve kişilik değerlerine yönelik saldırının ağırlığı değerlendirilir."

Gerçeğe aykırı haberler karşısında vatandaşların düzeltme ve cevap hakkından yararlanabileceğini belirten Av. Gizem Gonce, 5187 sayılı Basın Kanunu'nun 14'üncü maddesine dikkat çekti.
Av. Gonce, internet haber sitelerinde yayımlanan içeriklere ilişkin cevap ve düzeltme hakkının kullanılabileceğini belirterek şu bilgileri verdi:
"5187 sayılı Basın Kanunu'nun 14. maddesi, süreli yayınlarda kişilerin şeref ve haysiyetini ihlal eden veya kişilerle ilgili gerçeğe aykırı yayımlanan içeriklere karşı düzeltme ve cevap hakkını düzenlemektedir. İnternet haber sitelerinde zarar gören kişi, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde düzeltme ve cevap yazısını gönderebilir. Sorumlu müdür, şartları taşıyan bu yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç bir gün içinde, ilgili yayının bulunduğu yerde ve URL bağlantısı sağlayarak yayımlamak zorundadır. Düzeltme ve cevap yazısının yayımlanmaması veya kanuna uygun yayımlanmaması hâlinde, ilgili süreler içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir."

Gerçeğe aykırı içeriklerin her durumda aynı hukuki sonucu doğurmadığını belirten Av. Gizem Gonce, olayın niteliğine göre Türk Ceza Kanunu kapsamında farklı suçların gündeme gelebileceğini ifade etti.
Av. Gonce, bu kapsamda şu suçlara dikkat çekti:
"Türk Ceza Kanunu'nda farklı suç tipleri düzenlenmiştir.
Örneğin:
Ancak TCK'nın 217/A maddesindeki suç, her gerçeğe aykırı haber için uygulanamaz. Bu suçun oluşması için ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığıyla ilgili gerçeğe aykırı bilginin, sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle ve kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayılması gerekir. Dolayısıyla bir kişi hakkında yayımlanan her asılsız haberin otomatik olarak bu suçu oluşturduğu söylenemez."

Dijital dünyada yayılan içeriklerin kısa sürede geniş kitlelere ulaşabildiğini hatırlatan Av. Gonce, haberin sonradan kaldırılmasının her durumda yayın kuruluşunu veya sorumluları hukuki sorumluluktan kurtarmayacağını söyledi:
"Bir haberin sonradan internet sitesinden kaldırılması, her durumda hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Çünkü yayın daha önce çok sayıda kişiye ulaşmış, ekran görüntüleri alınmış, başka internet sitelerinde paylaşılmış veya kişinin itibarında zarara neden olmuş olabilir. Bu nedenle içeriğin kaldırılması kadar, yayının yol açtığı zararın giderilmesi ve gerektiğinde düzeltme yapılması da önem taşır."

Gerçeğe aykırı haberlerle karşılaşan kişilerin öncelikle delilleri muhafaza etmesi gerektiğini belirten Av. Gizem Gonce, hukuki sürecin doğru yürütülmesi için dikkat edilmesi gerekenleri şöyle anlattı:
"Gerçeğe aykırı bir haberle karşılaşan kişilerin öncelikle haberin ekran görüntülerini, yayımlanma tarihini, internet bağlantısını ve varsa paylaşım kayıtlarını muhafaza etmelerini öneriyorum. Ardından haberin içeriğine, yayın kuruluşuna, ihlalin niteliğine ve ortaya çıkan zarara göre düzeltme ve cevap hakkı, içerik kaldırma talebi, hukuki koruma tedbirleri, tazminat davası veya suç duyurusu seçenekleri değerlendirilmelidir. Basın özgürlüğü, toplumun doğru ve güncel bilgiye ulaşması açısından vazgeçilmezdir. Ancak basın özgürlüğü, kişilerin onurunu, şerefini ve itibarını zedeleyen gerçeğe aykırı yayınlar için sınırsız bir yetki anlamına gelmez.
Gazetecilikte haber verme hakkı kadar doğruluğu araştırma, dikkat ve özen gösterme sorumluluğu da vardır. Bir haberin çok okunması, çok paylaşılması veya gündem oluşturması onun doğru olduğu anlamına gelmez. Dijital dünyada yayılan yanlış bir bilginin kişinin hayatında oluşturduğu zarar, haberin kaldırılmasıyla her zaman sona ermeyebilir. Unutulmamalıdır ki ifade özgürlüğü kadar, kişinin şerefini, itibarını ve kişilik haklarını koruma hakkı da hukuk devletinin temel güvencelerindendir."