Anne ve babaları endişelendiren davranışların başında çocukların ebeveynlerine yalan söylemesi yer alıyor. Küçük yaşlardaki çocuklarda; yaşanan bir olayı farklı anlatma, gerçeği çarpıtma ve yaptığı bir hatayı inkar etme gibi birbirinden farklı davranışlar kendini gösterebiliyor.
Çocukların yalan söylemesinin altında her zaman kötü bir niyet olmasa da bu davranış zamanla alışkanlık haline gelebilir. Bazen cezalandırma korkusu, bazen hayal gücü, bazen de dikkat çekme isteği çocukların yalan söylemesine neden olabilir. Uzmanlar, 7 yaşına kadar çocuğun yalan söylemesinden bahsedemeyeceklerini dile getiriyor.
3 yaş öncesindeki çocuklar, düşüncelerinin kişisel olduğu bilince değildir. 3-4 yaşlarında masal dünyasında yaşayan çocuklar çok farklı hikayeler anlatabilir. 5 yaşından itibaren ise gerçek ve yalan arasındaki fark çocuk tarafından kavranmaya başlar. 7 yaşından itibaren soyutlama yeteneği gelişir. Çocuklarda 8-9 yaşlarında gerçek ile yalan arasındaki fark tam olarak kavranır. Çocuk, 10-11 yaşlarında ise doğru ile yanlışı kendi bilişsel becerisi ile ayırır hale gelir.
Çocuklarda yalan söyleme 11 yaşın üzerinde devam ediyorsa uyum ve davranış bozukluğu olarak kabul edilebilir. Anne babanın çocuk yetiştirmedeki yanlışlıkları ve çocuğa verdikleri tepkiler burada ana unsur olarak kabul edilebilir. Çocukların yalan söylemesinde birbirinden farklı pek çok neden yatabilir. Çocuğun yalan söyleme alışkanlığı üzerinde anne ve babanın rolü oldukça önemlidir.
Yalana başvuran çocuklarda anne ve babaların rolü oldukça önemlidir. Fakat ebeveynlerin yalan söyleyen çocuklarda fark etmediği 5 neden ileriye dönük çocuk gelişiminde istenmeyen büyük problemleri beraberinde getirebilir. Yalan söyleyen çocuklarda anne ve babaların fark etmediği 5 neden şunlardır:
Yalan söyleyen çocuklarda anne ve babaların fark etmediği en belirgin neden çocukların cezalandırılmaktan korkmalarıdır. Bu noktada çocuk, ebeveynleri tarafından aşağılanarak ya da ceza ile terbiye edilmeye çalışılıyorsa yalana başvurabilir. Hata yaptığında sert tepki göreceğini bilen çocuklar, yaşadıklarını gizlemeye ve yalan söylemeye daha yatkındır. Örneğin; çocuk, kırdığı bir eşyanın sorumluluğunu üstlenmek yerini bunu başkasının yaptığını ifade edebilir.
Yeterince ilgi görmediklerini düşünen bazı çocuklar, dikkat çekmek için gerçeği değiştirerek yalan söyleyebilir. Bu noktada çocuk, ilginizi çekmek ya da sevginizi almak için yalana başvurabilir. Örneğin; çocuk başı ağrımadığı halde başını tutabilir, karnı ağrımadığı halde sık sık karın ağrısı yalanına başvurabilir. Böylece ilgi çekmek isteyen çocuk, anlattığı hikâyeyle çevresindeki insanların ilgisini çekmeye çalışabilir.
Özellikle okul öncesi dönemde sıklıkla karşılaşılan bu problem, çocukların hayal ettikleri olayları gerçekmiş gibi anlatmalarına neden olur. Bu durum elbette çocukların her zaman yalan söyledikleri anlamına gelmez. Bunun yanı sıra anne ve babası tarafından gerçekleşmeyen hayal ve arzular da çocuğu yalana sevk edebilir. Kendi yatak odası olmayan çocuk, odasına yeni bir kitaplık alındığını arkadaşlarına ballandıra ballandıra anlatabilir.
Davranışlarını büyük ölçüde çevrelerinden öğrenen çocuklar, anne ve babalarının küçük konularda bile gerçeği değiştirdiklerini gördüklerine yalan söylemeyi normal bir hale getirebilir. Anne babanın yalan söylemesi, aile çevresinde yalana sık başvurulması çocuklarda yalan söyleme alışkanlığını beraberinde getirir. Çok iyi bir taklitçi olan çocuklar bu süreçte öncelikle sizi model ve örnek alacaklardır.
Çocuklar büyüdükçe kendi kararlarını vermek isterler. Bu noktada bazı konularda anne ve babalarından bağımsız hareket etmeye çalışabilirler. Özellikle ergenlik döneminde görülen bu davranış, çocukları yalan söylemeye teşvik edebilir. Arkadaşlık ilişkileri, özel hayat ve kişisel alan daha önemli hale geldiği bu süreçte çocuklar ailelerinin tepkilerinden çekindikleri için nerede olduklarını, kimlerle vakit geçirdiklerini veya ne yaptıklarını farklı anlatabilir.
Psikiyatrist ve nöropsikolog Kaşif Nevzat Tarhan, çocukların neden yalan söylediği konusunda şu açıklamalara yer veriyor:
"7 yaşına kadar çocukta gerçeklik duygusu gelişmemiştir. Anne çocuğa 'Bu senin değil, alma' dediğinde çocuk anlamaz, boş boş bakar. Çünkü mülkiyet duygusu gelişmemiştir. Her şeyin kendisine ait olacağını düşünür, doğuştan ben merkezcidir. Hatta hırsızlık her çocuğun geçtiği bir süreçtir. Kalem, silgi, para gibi herşeyi daha çok sahip olma duygusu ile toplar.
Anne ve babanın rolü burada önemlidir. Yalanın, hırsızlığın yanlış olduğu çocuğa öğretilmelidir. Vazoyu kıran çocuk elinde vazo parçaları varken ben kırmadım diyebilir. Annenin aşırı tepkisi veya ilgisizliği çocuğun bu konudaki değerlerini oluşturacaktır.
Çocuk taktir edilmek, ilgi ve şefkat beklentisi için yalan söyleyebilir. Cezadan kurtulmak veya suçu saklamak için,eleştiriden kaçmak için, olduğu gibi değil büyüklerin istediği gibi görünmek için yalan söyleyebilir. Bazı çocuklarda çocuksu düşmanlık, kıskançlık duygusu da yalan söyletebilir. Çocuğun yanlış ana-baba tutumlarına karşı tek silahı genelde yalan söyleme olmakta; yalan davranış kalıbı huy haline gelmektedir.
Bir gün büyük suç işleyen gencin idamına karar verilir. İdam sehpasında gence son isteği sorulur. O da annesinin dilini öpmek istediğini söyler. Anne çağırılır. Genç annesinin dilini öperken ısırır. Sonra şöyle der: 'Bana küçükken yalan söylemeyi öğrettin, ben de böyle oldum'.
Çocuğuna işine yarayacağı zaman yalan söyleyebileceği düşüncesini öğreten ve gösteren anne-baba çocuğun geleceğini şekillendirmiş olmaktadır. Yalanı teşvik eden aile olmamak amaç olmalıdır."
Google Play
App Store
11:16
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ