Babülmendep krizi dünyayı vurabilir: Doç. Dr. Hasan Bardakçı, küresel ticaretin 30 kilometrelik kabusunu anlattı

Husiler'in, stratejik Perim Adası'nı ele geçirdiği, akabinde Kızıldeniz'deki Haniş adaları ve Yemen'in batı kıyısında da ilerlediği bildiriliyor. Reuters'a göre Babülmendep'ten geçen gemi sayısı bir günde 28'den 21'e geriledi.

Babülmendep Boğazı'nda artan gerilim, küresel ticaret ve enerji piyasalarını yeniden etkiliyor. Harran Üniversitesi Uluslararası Ticaret ve Lojistik Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Hasan Bardakçı, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a, olası bir krizin petrol fiyatlarından navlun maliyetlerine, tedarik zincirlerinden enflasyona kadar dünya ekonomisinde zincirleme etki oluşturabileceği uyarısında bulundu.

TİCARETİN 30 KİLOMETRELİK OMURGASI

Babülmendep Boğazı neden dünya ekonomisi açısından bu kadar kritik?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Çünkü Babülmendep, coğrafi olarak küçük ama ekonomik olarak devasa bir darboğaz. Kızıldeniz'i Aden Körfezi'ne, dolayısıyla Süveyş Kanalı'nı Hint Okyanusu'na bağlayan tek su yolu burası. Avrupa ile Asya arasındaki deniz ticaretinin omurgası bu 30 kilometrelik geçitten geçiyor. Bir gemi Süveyş'i kullanmak istiyorsa, Babülmendep'ten geçmek zorunda ve başka seçeneği yok. Bu da onu dünyanın en kritik "darboğaz noktalarından" biri yapıyor; Hürmüz Boğazı'yla birlikte anılan, alternatifi olmayan iki damardan biri diyebiliriz. Kriz öncesi dönemde buradan günde 70-75 ticari geminin geçtiğini biliyoruz. Bu boğaz kapandığında ya da güvensizleştiğinde, dünya ticareti alternatif bir yol bulmak zorunda kalıyor; o yol da çok daha uzun, çok daha pahalı ve çok daha yavaş.

BABÜLMENDEP OLMAZSA SÜREÇ 14 GÜN UZAR

Buradaki olası bir kriz küresel ticareti nasıl etkiler?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Gemiler Babülmendep'i terk ettiğinde tek alternatif Ümit Burnu'nu dolaşmak. Bu, Asya-Avrupa hattında rotayı ortalama 10-14 gün uzatıyor demek. Şunu net söyleyeyim: Bu sadece "biraz gecikme" değil, doğrudan maliyet artışı. Yakıt tüketimi artıyor, sigorta primleri tavan yapıyor, gemi kiralama ücretleri fırlıyor. Ve en kritik nokta: konteyner kapasitesi fiilen daralıyor. Çünkü aynı gemi filosu artık daha uzun rotalarda daha az sefer yapabiliyor. Sonuç, tedarik zincirinde gecikme, girdi maliyetlerinde artış ve nihayetinde tüketiciye yansıyan enflasyonist baskı. Bunu 2023-2024'teki Kızıldeniz krizinde zaten gördük; şimdi tablo yeniden aynı senaryoya doğru gidiyor, üstelik daha kırılgan bir küresel konjonktürde.

Husilerin Babülmendep Boğazı çevresindeki faaliyetlerinin artması, petrol arzında nasıl bir risk oluşturuyor?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Bu son derece somut bir risk. Husilerin Kızıldeniz'deki stratejik Zukur Adası'nı ele geçirdiğine dair haberler geldiği andan itibaren petrol fiyatları tepki verdi; Brent ham petrolü 108 dolara çıkarak Mayıs ayından bu yana en yüksek seviyelerine ulaştı. Bunun sebebi basit: Petrol yüklü tankerler bu güzergâhı kullanmaktan kaçınmaya başladığında, hem arz akışı yavaşlıyor hem de risk primi fiyata ekleniyor. 

Boğazı kullanmaktan kaçınan yükler Asya'ya ulaşmak için daha uzun ve dolambaçlı bir rota almak zorunda kalıyor, bu da geçiş sürelerini uzatırken yakıt, sigorta ve denizci ücretlerinde artışa yol açıyor. Bu, sadece "Kızıldeniz'de bir kriz" değil; Suudi üretim kesintileri ve Rusya-Ukrayna hattındaki enerji altyapısı saldırılarıyla üst üste bindiğinde, küresel enerji arzında çok yönlü bir baskı oluşturuyor. Rakamlar zaten bunu doğruluyor: Şu anda boğazdan geçen gemi sayısı kriz öncesi seviyenin çok altında.

Eğer Babülmendep'te ticaret uzun süre aksarsa, hangi sektörler ve hangi ülkeler en büyük darbeyi alır?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Sektör bazında söyleyeyim: İlk sırada denizcilik ve konteyner taşımacılığı var. Bu duruma navlun fiyatları anında tepki verir. Hemen ardından enerji sektörü geliyor; ham petrol ve LNG tankerleri için bu güzergâh hayati. Otomotiv ve elektronik gibi "tam zamanında" (just-in-time) tedarik zincirine dayanan sektörler de büyük risk altında; bir haftalık gecikme bile üretim bandını durdurabilir. Perakende sektörü de unutulmamalı ki bu durumda mevsimlik ürünlerde raf boşluğu ve fiyat artışı kaçınılmaz hale gelir.

Ülkeler açısından ise en büyük kaybı yaşayacaklar belli: Mısır, çünkü Süveyş Kanalı geliri doğrudan bu trafiğe bağlı. Körfez ülkeleri, özellikle Suudi Arabistan ve BAE, petrol ve gaz ihracatlarını bu hat üzerinden yapıyor. Avrupa, enerji faturası ve ithalat maliyetleri üzerinden ağır darbe alır ve zaten kırılgan bir enflasyon tablosu varken bu ek yük hoş karşılanmaz. Asya'daki ihracatçı ekonomiler yani Çin, Güney Kore, Hindistan gibi. Bunlar  Avrupa pazarına ulaşım maliyetleri arttığı için rekabet güçlerini kaybeder. Ve tabii Yemen'in kendisi ile Kızıldeniz'e kıyısı olan Cibuti, Sudan gibi ülkeler için bu yalnızca ekonomik değil, doğrudan güvenlik meselesi.

Babülmendep'te kriz derinleşirse dünya ekonomisini nasıl bir tablo bekliyor?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Açık konuşmak gerekirse, üç kanaldan aynı anda darbe yeriz:

Birincisi enerji kanalı- petrol ve gaz fiyatlarında kalıcı bir risk primi oluşur, bu da üretici fiyatlarından tüketici fiyatlarına sirayet eder.

İkincisi tedarik zinciri kanalı- navlun maliyetleri ve teslimat süreleri küresel ölçekte bozulur, bu da 2021-2022'de yaşadığımız "tedarik şoku enflasyonunu" hatırlatır.

Üçüncüsü güven kanalı- merkez bankaları faiz indirim planlarını erteler, yatırımcılar risk iştahını azaltır, gelişmekte olan piyasalardan sermaye çıkışı hızlanabilir.

Şunu net söyleyeyim: Babülmendep'te kriz derinleşirse, dünya "yerelleşmiş bir bölgesel gerilimle" değil, küresel enflasyonist bir dalga ile karşı karşıya kalır. Merkez bankalarının faiz politikasından bireysel tüketicinin market fişine kadar her şey bu darboğazdaki gelişmelerden etkilenir. Bu yüzden Babülmendep'i sadece "Yemen'de bir çatışma" olarak değil, küresel ekonominin nabzını tutan bir gösterge olarak izlemek gerekiyor.

İLGİLİ HABERLER

Kalkınma Yolu Projesi neden bu kadar kritik? Doç. Dr. Hasan Bardakçı, Türkiye'nin elindeki kozu açıkladı

Sefer Humar altın için Ekim bombasını patlattı: Fed kararı sonrası piyasalar sallanacak

Kredi kartı borcu olanlar dikkat! Prof. Dr. Emre Alkin, borç sarmalından çıkış formülünü verdi