Gastronomi, çoğu zaman direk yemekle ilişkilendirilmeyebilir. Gerçek anlamda toprağın bereketi, üretimin emeği, kültürün hafızası ve toplumun dayanışmasıyla şekillenen çok katmanlı bir alan. Bir başka ifadeyle gastronomi, mutfakla beraber; tarlada, arı kovanında, değirmende, kooperatifte ve pazarda doğar. Bu zincirin en görünür ve en güçlü halkalarından biri ise kadındır.
Bugün Türkiye’nin dört bir yanında kadınlar gastronominin uygulayıcıları, kurucuları, dönüştürücüleri ve taşıyıcıları olarak sahneye çıkıyor. Girişimci Kadın, kimi zaman bir arı kovanının başında, kimi zaman bir taş fırının önünde, kimi zaman da bir kooperatif çatısı altında üretimin hikâyesini yeniden yazıyor.
Bu dönüşümün temelinde ekonomik motivasyondan çok özgür irade, kültürel miras ve toplumsal sorumluluk yer alıyor.
Kadın girişimci kavramı sermayeden çok cesaretle, ölçekten çok anlamla, kârdan çok iz bırakmakla ilgili. Kadın, bulunduğu yere değer katan, üretirken dönüştüren ve kazandığını toplumla paylaşmayı bilen bir iradeyi temsil eder.
Türkiye’de kadınların girişimcilikteki payı son yıllarda artış gösterse de hâlâ yeterli değil bence. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2002 yılında yaklaşık %13,1 olan kadın girişimci oranı 2024 yılında %18,2’ye yükselmiş durumda.
Kadın, bireysel başarının yanında toplumsal kalkınmanın da bir anahtarı olarak görülmeli. Özellikle kadının kültürel mirasla kurduğu organik bağ, gastronomi alanında çok daha belirgin. Çünkü yemek bir kültür aktarımıdır.
Kadın girişimciler, çoğu zaman büyük bir sermaye ile değil; küçük ama kararlı adımlarla başlıyor.
· Mardin mutfağını dünyaya tanıtan isimlerden biri olan Ebru Baybara Demir, yerel üreticilerle kurduğu güçlü dayanışma ağı ve sürdürülebilir mutfak yaklaşımıyla gastronominin toplumsal kalkınma aracı olabileceğini gösteren en etkileyici örneklerden biri.
· İstanbul Güngören’de Buse Pehlivanlar’ın babasıyla birlikte açtığı restoran ise gastronomide aile emeğinin ve kadın liderliğinin güzel bir örneğini sunuyor.
· Aydın’da Pelin Görgün Evran ve kardeşinin “Ne Varsa Ege’de Var” yaklaşımıyla kurduğu üretim hikâyesi ise yerel gastronominin modern girişimcilikle nasıl buluşabileceğini gösteriyor.
· Mardinli Şef Nevim Ölçenoğlu, Mardin mutfağının kadim tariflerini modern gastronomi anlayışıyla buluşturup, taş sokakların tarihini tabaklara taşıyan şeflerden biri.
· Ankara’da Zehra Ayhan’ın kurduğu “Ninda Ekşimayalım” markası ise yaklaşık yirmi yıl önce ailesinde yaşanan sağlık sorunları onu doğal ve katkısız başarılı bir gıda üretimine yönlendiriyor
Türkiye’de gastronominin en güçlü üretim alanlarından biri arıcılık. Bu alanda kadın girişimcilerin hikâyeleri de dikkat çekici.
· Kadın girişimci Aslı Elif Tanuğur Samancı’nın öncülüğünde İstanbul Teknik Üniversitesi ARI Teknokent’te yürütülen bir Ar-Ge projesiyle kurulan Bee’o Propolis, arıcılık konusunda ülkemizin yüz akı bir marka.
· Ağrı’nın Taşlıçay ilçesine bağlı İkiyamaç Köyü’nde Emekli sınıf öğretmeni Suzan Sürmeli, eşiyle birlikte başladığı küçük arıcılık faaliyetini zamanla Türkiye’nin farklı şehirlerine ulaşan bir üretime dönüştürüyor.
Türkiye’de gastronomi alanındaki en önemli dönüşümlerden biri de kadın kooperatifleri aracılığıyla gerçekleşiyor.
Türkiye’nin farklı bölgelerinde kurulan yüzlerce kooperatifin yerel ürünleri şehir pazarlarına ulaşabilmekte ve dolayısıyla kırsal kalkınma desteklenmektedir. Ticaret Bakanlığı verilerine göre Türkiye’de farklı bölgelerde faaliyet gösteren birçok kadın kooperatifi bir araya gelerek üretim ve pazarlama alanında iş birliği ağları kuruyor.
Ordu’da kurulan 19 kadın kooperatifi ve Adana’da da kadın kooperatiflerinin oluşturdukları birlik gibi oluşumlar sayesinde kadın üreticiler ürünlerini doğrudan tüketiciyle buluşturabiliyor. Benzer şekilde İstanbul Erguvan Kooperatifi, Domaniç Kadın Girişimci Kooperatifi, Maraş Koza, Mezopotamya Kadın Girişim Kooperatifi gibi birçok girişim Anadolu’nun yerel ürünlerini ekonomiye kazandırıyor.
Türkiye’nin farklı bölgelerinde faaliyet gösteren birçok kadın üretici, gastronomiyi tarımsal üretimle birleştirerek sürdürülebilir bir model ortaya koyuyor.
· İlknur Tunç’un butik zeytinliğinde üretilen zeytinyağı ve zeytin ürünleri, küçük ölçekli ama nitelikli üretimin gastronomide nasıl değer oluşturduğunu gösteriyor.
· Gluten intoleransı yaşayan Hafize Kayış’ın kurduğu Ema Gourmet markası ise ürettiği ürünlerle özel beslenme ihtiyaçlarına yönelik olmanın önemini vurguluyor.
Gastronomi: bir yemekten çok daha fazlası
Kadın, gastronomide katkısı yüksek sosyal bir dönüşüm oluşturuyor. Bir kadın üretici çoğu zaman kendi işini kurmakla birlikte bulunduğu çevreye yeni fırsatlar açıyor. Kooperatif kuruyor, yerel üreticiyi destekliyor ve gençlere ilham kaynağı oluyor. İşte Türkiye’nin dört bir yanında yükselen kadın girişimciler aslında sessiz ama güçlü bir dönüşümün de habercisi.
Anadolu’nun bereketli topraklarında kadın eliyle büyüyen üretim hareketi aslında bir gastronomi hikâyesinden çok daha fazlası.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
09:52