Ortadoğu’da kartlar yeniden dağıtılmıyor; adeta oyun masası baştan aşağı kırılıp yeniden kuruluyor. Bir yanda 60 yıllık ittifakların bir gecede çöpe atıldığına, diğer yanda ise askeri ve ekonomik ablukalarla koca bir coğrafyanın boğulmaya çalışıldığına şahitlik ediyoruz.
Önce şok edici o karardan başlayalım. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), 1 Mayıs 2026 itibarıyla 60 yıllık OPEC üyeliğini sona erdiriyor. Katar’ın 2019’daki ayrılışını bir kenara not etmiştik ama BAE’nin bu adımı, küresel enerji dengelerinde tam anlamıyla bir jeopolitik depremdir.
Açıkçası bu karar bize şunu net bir şekilde gösteriyor: Petrol sadece varillere doldurulan bir enerji kaynağı değil, gerektiğinde müttefiklere bile çekilebilen çok keskin bir jeopolitik silahtır.
Peki BAE bu radikal kararı neden aldı? Mesele sadece ekonomik değil, uzun süredir kaynayan stratejik bir ayrışmanın dışa vurumudur. Abu Dabi yönetimi, son yıllarda petrol üretim kapasitesini artırmak için milyarlarca dolar harcadı. Ancak OPEC’in, daha doğrusu Suudi Arabistan’ın domine ettiği o katı üretim kotaları yüzünden bu yatırımların karşılığını bir türlü alamıyordu.
BAE'nin hesabı çok net: "Henüz petrole küresel bir talep varken, elimdeki rezervi hızla paraya çevireyim." BAE, ekonomisini petrole bağımlı olmaktan kurtarıp elde edeceği bu devasa kaynağı teknolojiye, turizme ve yenilenebilir enerjiye aktarmak istiyor. Ancak kotalar bu geçişi yavaşlatıyordu.
Haber piyasaya ilk düştüğünde arz güvenliği endişesiyle Brent petrolünde yukarı yönlü bir panik dalgası gördük. Fakat BAE kotalardan kurtulup hedefleri doğrultusunda üretimini yüzde 30 oranında artırdığında, piyasaya çok daha fazla ham petrol girecek. Eğer küresel talep aynı hızda artmazsa, bu durum petrol fiyatlarını doğrudan aşağı çekecektir.
Bu hamle, sadece bir üyenin masadan kalkması değil; OPEC’in "fiyat belirleme" gücüne ve Suudi Arabistan’ın Körfez'deki liderlik otoritesine vurulmuş ağır bir darbedir. Artık petrol piyasasında "tek sesli" dönemin zayıfladığı, ulusal çıkarların küresel ittifakları ezip geçtiği yeni bir çağa giriyoruz.
İşin sadece petrolle sınırlı kalmadığını, Amerikan Bloomberg ajansının sızdırdığı o çarpıcı kulis bilgisiyle daha iyi anlıyoruz. BAE, Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) üyeliğini dondurmayı, hatta Arap Birliği ve İslam İşbirliği Teşkilatı'ndan (İİT) çekilmeyi masada tutuyor.
Neden mi? Çünkü Şeyh Muhammed bin Zayed, komşu ülkelerin, özellikle de Körfez ve Arap dünyasının İran karşısındaki pısırık ve ihmalkâr tutumundan öfkeli. Avrupalı yetkililerle yaptığı görüşmelerde KİK'i "işlevsel bir arıza" yaşayan, bölünmüş bir yapı olarak nitelendirmesi durumun ciddiyetini özetliyor.
Yani BAE'nin OPEC'ten ani çekilişi, Suudi Arabistan ile derinleşen bu bölgesel ve siyasi anlaşmazlığın ekonomik bir yansımasıydı. Amerikan-İsrail eksenindeki gerilimler ve İran'ın durumu, Abu Dabi'ye bu tarihi kopuşu duyurmak için mükemmel bir zemin hazırladı. Riyad'ın nüfuz sahibi olduğu bu kurumlardan çekilme tehdidi, Körfez'de onarılması zor bir çatlağın işaretidir.
BAE'yi bu kadar isyan ettiren ve bölgedeki güvenlik mimarisini sarsan asıl fay hattı ise İran'da yaşananlar. Wall Street Journal'ın haberine göre Donald Trump, kurmaylarına İran'a yönelik uzun süreli ve boğucu bir deniz/ekonomi ablukası için hazırlık talimatı verdi. Hedef belli: Petrol ihracatını felç etmek ve nükleer programa giden ekonomik damarları kesmek. Trump yönetimi, doğrudan askeri bir vuruş yerine ekonomik mengene stratejisine dönmüş görünüyor.
Ancak Tahran'da bu durum bambaşka okunuyor. İranlı uzmanlar, "abluka geliyor, savaşın sıcak yüzü bitti" algısının büyük bir tuzak olduğunu düşünüyorlar. Onlara göre bu söylentiler, İran'ın güvenlik protokollerini gevşetmesi ve ABD ile İsrail'in "sürpriz bir saldırı" yapabilmesi için ortaya atılıyor.
Daha da önemlisi, 40 günlük savaşta Körfez'deki ABD üslerinin ne kadar savunmasız olduğu ortaya çıkmıştı. Bölgedeki ABD donanma hareketliliği, sadece bir abluka değil; uçak gemilerinin gelecekteki operasyonlar için ana fırlatma platformlarına dönüştürülmesi hazırlığı olarak görülüyor. Hatta buna hava ablukası veya uçuşa yasak bölge gibi yeni savaş aşamalarının eklenebileceği konuşuluyor.
Tahran'da şu uyarıyı yapanların sesi giderek gürleşiyor: "Bu askeri bir deniz ablukasıdır, sıradan bir yaptırım paketi değil. Eğer bu abluka kökleşir ve yeni normal haline gelirse, bunu kırmanın maliyeti Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmaktan çok daha ağır olur. İnisiyatif almalıyız."
Özetle; Ortadoğu'da fırtına öncesi sessizlik değil, bizzat fırtınanın kendisini yaşıyoruz. Suudi Arabistan'ın hegemonyası kendi müttefikleri tarafından kırılıyor, BAE gemisini yaklaşan tufandan önce kendi rotasına çeviriyor, ABD ise İran'ın etrafındaki çemberi her geçen gün daraltıyor. Bu yeni dönemin kazananını ise ittifaklar değil, krizlere en hızlı uyum sağlayan ulusal stratejiler belirleyecek.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
13:51