Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Karadeniz’in gümüş lezzet yolculuğu
Karadeniz’de sabahlar bir başka başlar. Ufkun üzerine ağır ağır yayılan sis, kıyılardaki kayıkların gövdelerine değerek ilerlerken denizin üzerinde görünmez bir zaman perdesi kurar. Samsun’un Yakakent kıyıları da yıllardır bu sessizliğin içinde balıkçıların emeğini, dalgaların ritmini ve Karadeniz insanının sabrını taşır. Fakat son yıllarda bu kıyılarda başka bir hikâye yazılıyor. Bir zamanlar hamsiyle, mezgitle, palamutla anılan bu deniz, artık yeni bir lezzetin adıyla anılıyor: Türk somonu.
Yakakent’te bir somon efsanesi
Değerli dostum Samsunlu iş insanı Niyazi Kesim’in daveti üzerine ilki yapılan somon festivaline katılmak için Samsun’a gittim. Orada Türk somonuna gönül vermiş çok kıymetli birini tanıdım: Osman Parlak. Yakakent’te gerçekleştirilen ve on binden fazla katılımın olduğu 1. Türk Somonu Festivalinin de düzenleyicilerinden biri. Bu festival, yıllarca Norveç’in adıyla özdeşleşen somonun, Karadeniz’in serin sularında bambaşka bir kimlikle yeniden doğduğunu gösteren güçlü bir çaba. Festivalde çocuklara dağıtılan somon burgerler, kurulan stantlar, ızgarada pişen somonlar, şeflerin somondan hazırladığı tabaklar ve deniz kıyısında yükselen müzik; bir balığın büyük bir üretim kültürüne dönüşmesinin kutlamasaydı.
Bu hikâyenin merkezinde, yıllardır Karadeniz’in somon lezzetini üretime dönüştüren Osman Parlak yer alıyor. Samsun ve Sinop İlleri Su Ürünleri Yetiştiricileri Üretici Birliği Başkanı, Su Ürünleri Yetiştiricileri Üretici Merkez Birliği Başkan Yardımcısı, Tarım ve Orman Bakanlığı Tanıtım ve Tüketim Komisyonu Üyesi olan Parlak, Türk somonunun öncü isimleri arasında bulunuyor.
Osman Parlak’ın hikâyesi,
Yaklaşık on beş yıl önce Bafra Derbent Barajı’nda somon üretimini başlatan Osman Parlak, bugün milyonlarca dolarlık ihracat hacmine ulaşan büyük bir sektörün temel taşlarından biri. O yıllarda birçok insan için Türk somonu uzak bir ihtimaldi. Çünkü dünya somon piyasasının hâkimi Norveç’ti ve Karadeniz’in bu yarışta nasıl bir yer bulacağı bilinmiyordu. Fakat Parlak, Karadeniz’in suyuna, iklimine ve doğasına güvendi. Daha sonra somon balığını Yakakent’te denizle buluşturdu. Böylece Karadeniz kıyılarında yeni bir üretim modeli doğdu.
Karadeniz’in somona kattığı lezzetin sırrı
Türk somonundaki lezzet biraz da coğrafyanın kendisinde gizli. Okyanusların yüksek tuzluluğuna karşılık Karadeniz’in daha düşük tuz oranına sahip yapısı, balığın dokusunu ve tadını doğrudan etkiliyor. Binlerce dereden taşınan mineraller, plankton zenginliği ve endemik ekosistem, Türk somonuna kendine özgü bir karakter kazandırıyor. Bu nedenle sofraya gelen her dilim, biraz da Karadeniz’in yağmurunu, dağlarını ve derelerini taşıyor.
Bilimsel araştırmalar Türk somonunu destekliyor.
Sinop Üniversitesi tarafından yürütülen ve TÜBİTAK analizleriyle desteklenen çalışmalar, Türk somonunun besin değerleri açısından dikkat çekici sonuçlar ortaya koyuyor. Protein dengesi ve besleyicilik açısından elde edilen veriler, bu balığın dünya pazarındaki yerini güçlendiren önemli unsurlar arasında. Uluslararası akademik yayınlarda yer bulan bu çalışmalar, Türk somonunun artık bölgesel bir ürün değil, küresel ölçekte değerlendirilen bir marka yolculuğuna çıktığını gösteriyor.
Yakakent’teki festivalin en anlamlı taraflarından biri de Karadeniz’in bilimle, üretimle ve gastronomiyle kurduğu yeni ilişki. Amaç, Türk somonunu iç piyasada daha görünür kılmak, çocuklara balığı sevdirmek ve sofralarda yerli üretime daha fazla alan açmaktı.
Türkiye’de kişi başına düşen balık tüketimi Avrupa ortalamasının gerisinde
Bu nedenle Yakakent’te düzenlenen festival, toplumsal bir farkındalık hareketi niteliği taşıyor. Meydanda somon burger yiyen çocuklar, belki de gelecekte Karadeniz’in bu yeni üretim kültürünün en güçlü savunucuları olacak.
Türk somonu çevreyle dengeli ilişki kuruyor
Ağ kafes sistemlerinde yetiştirilen balıkların denizde kalma süresi yaklaşık altı-yedi ayla sınırlı. Bu durum, denizin yılın geri kalan bölümünde kendini yenilemesine imkân tanıyor. Yapılan analizlerde su kolonlarında ve dip sedimentlerinde olumsuz bir değişim tespit edilmedi.
Karadeniz’in kıyısında çalışan insanlar için deniz, tüketilecek bir kaynak değil; korunması gereken bir emanettir.
Osman Parlak’ın üretim yaklaşımında hissedilen temel düşünce de budur. Çünkü deniz yorulursa üretim geriler. Karadeniz kirlenirse bu hikâyenin geleceği eksilir. Bu nedenle Türk somonu projesi, ekonomik büyümenin yansıra ekolojik dengeyi de gözeten bir model olarak dikkat çekiyor.
Bugün gelinen noktada sektörün hedefleri oldukça büyük. 2030 yılı için konuşulan rakamlar; 200 bin ton üretim, 1 milyar dolar ihracat ve dünya çapında güçlü bir marka kimliği. Üstelik devam eden tesis yatırımları, bu hedeflerin ulaşılabilir olduğunu gösteriyor. Sinop’taki kapasite artışları, Samsun’daki yeni projeler ve Karadeniz boyunca gelişen üretim ağları, Türk somonunun geleceğini büyütüyor.
Yakakent’te yapılan bu ilk festival bu yüzden çok önemli. Türk Somonu Festivali de Karadeniz’in ekonomik, kültürel ve gastronomik dönüşümünün simgelerinden biri hâline geliyor.
Ve o hikâye, Karadeniz’in derin sularından dünyaya doğru sessizce yol alıyor.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
09:09