Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
İnsanı anlatmaya çalışan her çağ, önce onu hep küçülmüş, sonra da o küçülttüğü sığ alandan tekrar büyütmeye çalışmıştır.
Bir dönem insanı sadece bir kas gücüne indirgemişlerdi! Onu, fabrikanın çarklarını döndüren bir uzantı gibi gördüler. Sonra reflekslerine, biyolojik dürtülerine bağladılar. Günümüzde de aynı şeyi yapıyorlar. Yani insanı tamamen hesaplanabilir bir varlık olarak tarif etmeye çalışıyorlar. Peki, bu mümkün mü? Elbette değil…
***
Doksanlı yıllarda okuduğum bilim dergilerinde de bu durumlardan bahsediliyordu. O zamanlarda da iddia aynıydı. Dün adına mekanik deniliyordu, sonra dijital dendi, bugün daha da sofistike isimleri bir şekilde kullanabiliyorlar. Ancak temeldeki o inadın hiç değişmediğini rahatlıkla söyleyebilirim. İnsanın çözülebilir bir varlık olduğu düşüncesi hiçbir zaman değişmedi.
Dünyaca ünlü İngiliz matematikçi Roger Penrose, yıllar önce bu iddiaya “Gödel Teoremi”nden hareket ederek karşı çıkmıştı. Penrose, her matematiksel sistemin ve formülün bir sınırı olduğunu söylüyordu. Kodlar ve hesaplar bir yere kadar gider ve nihayetinde illa ki tıkanabilir ancak insan zihni o kurallar bütününün ötesine kesinlikle geçebilir diyordu. Yani insan, bir sistemin doğrusunu ya da yanlışını dışarıdan bir gözle değerlendirebiliyordu. Penrose insanın bu şuur boyutunu açıklayabilmek için mevcut matematiğin ve fiziğin yetmediğini anlayınca, bilimin sınırlarını zorlayıp işi kuantum mekaniğine bağlamak zorunda kalmıştı.
Çünkü tıp bilimi, bilgisayar bilimi aynı sorunun etrafında dönüp duruyor. Beyindeki elektrik hareketleri ve sinir ağları, nasıl oluyor da bir zihne ve bilince dönüşebiliyor?
İşimin gereği her gün milyonlarca insanın tıkladığı haberleri, dijital verileri ve markaların algoritmik hareketlerini izliyorum. Dijital dönüşümün ve verinin gücünü elbette önemsiyorum. Ancak ekranlarda akan verilere, grafiklere baktığımda insanların tıkladıkları haberlerde ne hissettiğini, neyin acısını çektiğini, neye kızdığını, neye sevindiğini hiç bir zaman öğrenemiyorum.
Ya da ne bileyim. Yine bilgisayarlar muhteşem satranç oynuyorlar. Hatta kusursuz denecek kadar iyi hamlelerle oynarlar. Bir bilgisayar bir oyunu kazandığında hiçbir şey hissetmez, yine kaybettiğinde de hiçbir duyguyu barındırmaz. Bu yüzden öğrenmek dediğimiz şey sadece en doğru hamleyi bulup uygulamak değildir! Gerçek öğrenme, hatalardan dersler çıkartarak o hataya tekrar düşmemek için yeni stratejiler geliştirebilmektir ki işte bu sadece insana mahsus bir şuur gerektirir, makinelere değil.
Doğadaki pek çok canlının bazı duyularının insandan çok daha keskin olduğunu biliyoruz. Koku alma, görme ya da yön bulma konusunda insanın çok ilerisindeler. İnsan burada bambaşka bir şey yapıyor. İnsan o ortama uyum sağlamak için milyonlarca yıl fiziksel bir değişimin yaşanmasını bekleme yerine, hemen aletler yapıyor, teknolojiyi üretiyor ve içinde bulunduğu çevreyi kendisine uygun hale getiriyor. Demek ki insan sadece dış dünyaya tepki veren bir canlı değil, dünyayı kendi idrakiyle yeniden yorumlayan bir varlık olarak karşımıza çıkıyor.
Eğer insan zihni sadece beyin dokusundan ibaret bir şey olsaydı, eğitim dediğimiz süreç bu kadar zor olamazdı. Bir çocuğun zihnine bilgiyi doğrudan yükler ve o da bir makine gibi bize ihtiyacımız olan tüm bilgiyi sunabilirdi. Ama öyle olmuyor. Bu gerçek bir idrak; hayal kurmak, muhakeme etmek, kavramak ve en nihayetinde inanmak gibi aşamalardan geçmeli. Bu süreçlerin hiçbiri de fiziksel unsurlarla açıklanamıyor. Beyin, bu süreçte bile sadece kullanılan bir vasıta olarak karşımıza çıkıyor.
Bu sebepten insanı meydana getiren parçaları alt alta toplamak, o bütünü açıklamaya yetmiyor. Öreğin, bir kalbin biyolojik olarak nasıl çalıştığını bilmek başka bir şey, o kalbin memleket sevdasıyla çarptığını anlamak, bilmek bambaşka bir şey. İnsanı her şeyden ayıran fark tam olarak budur. Onu sadece çözülmesi gereken bir mekanizma olarak gören her yaklaşım, bir noktadan sonra onu eksiltmeye başlıyor…
***
Belki de her şeyin dijitalleştiği bu çağda, durup en yalın gerçeğe geri dönmenin vakti gelmiştir. Bilinmeli ki insanın yerini hiçbir teknoloji dolduramaz. İnsan sadece yaptığı işlerden ibaret değildir. Onun ne düşündüğü, ne hissettiği ve en çok da neden yaşadığını sormaya devam edebilmesidir. İnsan beyni bir makine gibi çalışabilse de kesinlikle bir makine gibi yaşayamaz.
***
Dijital dünyanın bildirimlerini bir kenara fırlatıp, ailemizle, sevdiklerimizle yan yana gelmek için kurban bayramı hepimiz için güzel bir vesile oldu.
Bu vesileyle sevdiklerinizle birlikte huzurlu bir bayram geçirmenizi dilerim.
Sağlıcakla kalın.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
10:40