Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Biraz ürkütücü geliyor, doğrusu. İnsanların bir ürün ya da hizmet karşısında nasıl davranacağını anlamak için bir gün gerçek insanlara ihtiyaç duyulmayabilir. Yapay zeka araştırmalarında ortaya çıkan yeni bir yaklaşım, bu ihtimali hiç olmadığı kadar somut hale getirdi.
Harvard, MIT ve Stanford araştırmacılarının geliştirdiği MatrAIx adlı altyapı, dijital ortamda tam 8,3 milyar sanal insanı barındırıyor. Sistem, bu sanal kullanıcıları kullanarak ürünlerin, yapay zeka sistemlerinin ve uygulamaların birbirinden farklı insan profilleri karşısında nasıl performans gösterdiğini test ediyor.
MatrAIx'in merkezinde Persona 8B adı verilen dev bir veri tabanı bulunuyor. Dünya nüfusuna yakın ölçekte oluşturulan bu yapıda 8,3 milyar farklı persona kaydı yer alıyor. Her bir persona; insanların geçmişini, psikolojisini, yeteneklerini, davranışlarını ve yaşam tarzını temsil eden 1.290 kategorik boyut üzerinden tanımlanıyor.
Sistem, gerçek hayatta birbiriyle bağlantılı özelliklerin ilişkisini mümkün olduğunca koruyabilmek için bağımlılık grafiğine dayalı sentetik bir üretim yöntemi kullanıyor. İnsanlar tarafından hazırlanan profillerden türetilen kayıtlar da bu yapıya dahil ediliyor. Araştırma amacıyla yaklaşık 1 milyon personadan oluşan ve kalite filtresinden geçirilen ayrı bir veri kümesi de yayımlanmış durumda. Bunun 599 bin 847'sini insan temelli, 400 binini ise sentetik personalar oluşturuyor. Veri kümesi, araştırmacıların kullanımına Hugging Face üzerinden sunuluyor.
MatrAIx'in dikkat çeken parçalarından biri de Playground adı verilen test ortamı. Burada oluşturulan persona ajanları farklı dijital ortamlara bırakılarak davranışları gözlemlenebiliyor. Sistem şu anda anket, yapay zeka sohbet botu, web ve uygulama olmak üzere dört farklı ortamı destekliyor. Uygulama testleri yalnızca masaüstüyle sınırlı değil. Mobil yazılımlar, macOS ve iOS gibi platformlar da değerlendirilebiliyor.
Yani sanal kullanıcılar sadece kendilerine yöneltilen bir soruya cevap vermiyor. Web sitelerinde gezinebiliyor, yapay zeka sohbet botlarıyla konuşabiliyor ve uygulamalarla doğrudan etkileşime girebiliyor.
MatrAIx kapsamında 25'ten fazla alana yayılan 1.010 değerlendirme görevi bulunuyor. Ticaret, yazılım, finans ve sağlık, sistemin test yaptığı başlıca alanlar arasında.
Araştırmacılar MatrAIx ile şimdiye kadar 18.189 değerlendirme denemesi gerçekleştirdi. Bu testlerin bir bölümünde farklı persona profillerinin aynı ürün ya da hizmet karşısında nasıl farklı davrandığı incelendi. Ortaya çıkan yapı, aslında 8,3 milyar yapay zeka ajanından oluşan dev bir dijital kimlik haritasını andırıyor. Demografik bilgilerden yola çıkan ajanlar, belirlenen özelliklere göre insan benzeri kararlar veren profillere dönüşüyor.
Örneğin sistem, bir fiyat artışının ardından kullanıcının ne kadar tereddüt ettiğini ölçebiliyor. Bir yapay zeka asistanının başarısız olmasından sonra kullanıcının hizmeti kullanmaya devam edip etmeyeceği ya da bir uygulamadaki gecikmenin hangi noktadan sonra kabul edilemez hale geldiği de test edilebiliyor. Böylece bir ürünün veya yapay zeka sisteminin belirli demografik ve davranışsal gruplar üzerindeki etkisi çok daha ayrıntılı biçimde incelenebiliyor.
Peki bu sanal insanlar, kendilerine verilen özelliklere gerçekten uygun davranıyor mu? Araştırmacıların yaptığı kontrollü testler, büyük ölçüde evet cevabını veriyor. Dört farklı ortamda, 10 davranışsal özellik üzerinden 400 deneme gerçekleştirildi. Persona için önceden belirlenen davranış, bu denemelerin 366'sında doğru biçimde ortaya çıktı ya da gerektiğinde bastırıldı. Bu da yüzde 91,5'lik persona uyumu anlamına geliyor.
MatrAIx bünyesindeki persona ajanları tek bir yapay zeka modeline bağlı değil. Farklı büyük dil modelleriyle çalıştırılabiliyor.
Araştırmada GPT 5.5, Claude Opus 4.8 ve Claude Haiku 4.5 kullanılarak çeşitli değerlendirmeler gerçekleştirildi. Burada dikkat çeken ayrım şu: Persona verisi sanal kullanıcının kimliğini, özelliklerini ve davranış eğilimlerini tanımlıyor. Büyük dil modeli ise o kullanıcının belirli bir görev sırasında vereceği kararları ve gerçekleştireceği etkileşimleri üretiyor. Yani bir anlamda “kimlik” ile “düşünme motoru” birbirinden ayrılmış durumda.
MatrAIx adı, tahmin edileceği gibi simüle edilmiş bir dünyayı konu alan The Matrix filmine açık bir gönderme taşıyor.
Ancak araştırmacılar, sistemi gerçek insanlardan elde edilen verilerin ve kullanıcı araştırmalarının yerine geçecek bir araç olarak tanımlamıyor.
Asıl hedef; gerçek kullanıcı araştırmalarının pahalı, yavaş ya da geniş ölçekte uygulanmasının zor olduğu durumlarda hızlı ve kapsamlı ön testler yapabilmek.
Araştırmacılara göre sanal kullanıcılar, hipotez geliştirmek, sistemleri stres testine sokmak ve farklı senaryoları kısa sürede denemek için kullanılabilir.
Google Play
App Store
17:39
