Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
15 Temmuz üzerine yapılan değerlendirmelerin önemli bir bölümü, yaşanan askerî kalkışmanın kronolojisi etrafında şekilleniyor. Oysa tarihin büyük kırılmaları, meydana geldikleri saatlerle değil, ardından ortaya çıkan yeni düzenle anlam kazanır. 15 Temmuz'u doğru okuyabilmek için o geceyi sonuçları üzerinden değerlendirmek gerekir. Ben bu yüzden 15 Temmuz'u üç büyük olayın gerçekleştiği tarihî bir dönemeç olarak görüyorum. Bu üç başlık, Türkiye'nin yakın geçmişini anlamayı kolaylaştırdığı kadar gelecek yüzyılına dair güçlü ipuçları da taşıyor.
Modern siyaset teorisi, devleti hukukla; uluslararası ilişkiler ise güç unsurlarıyla açıklar. Türk devlet geleneği ise bunların ötesinde başka bir zemine dayanır. Devlet, bu coğrafyada ortak hafızanın adıdır. Bayrak, toprak ve millet aynı anlam dairesinin içinde yer alır. Bu yüzden Türk tarihinde devletin zayıfladığı her dönem, millet için varlık-yokluk meselesine dönüşmüştür.
15 Temmuz gecesi ortaya çıkan tablo da bu tarihî birikimin günümüzdeki yansımasıdır.
Henüz olayların mahiyeti tam olarak anlaşılmadan insanların meydanlara yönelmesi, sosyolojik açıdan üzerinde uzun yıllar çalışılacak bir reflekstir. Kimsenin birbirini tanımadığı kalabalıklar aynı hedefe yürüdü. Farklı siyasi görüşler, farklı şehirler, farklı hayatlar ortak bir iradede birleşti.
Bu tablo, seçim dönemlerinde ortaya çıkan politik birlikteliklerden farklıdır.
Millet, devletin devamını kendi varlığının devamı olarak gördü.
Türk tarihine dönüp bakıldığında benzer örneklerle karşılaşılır. Malazgirt'te Anadolu'nun kapısını açan ruh, İstanbul'un fethinde surlara yürüyen cesaret, Çanakkale'de dünyanın en büyük donanmalarına karşı kurulan direniş ve Millî Mücadele yıllarında işgale karşı oluşan toplumsal seferberlik aynı tarihî çizginin halkalarıdır.
15 Temmuz bu zincire eklenen son halkadır.
Tankların karşısına çıkan insanların elindeki en büyük güç, aidiyet duygusuydu. O aidiyet, devlet ile millet arasındaki bağın ne kadar güçlü olduğunu bütün dünyaya gösterdi.
Bugün devletlerin askerî kapasitesi kadar toplumsal dayanıklılığı da konuşuluyor. Kriz anlarında toplumun gösterdiği refleks, güvenlik literatürünün temel başlıklarından biri hâline geldi. Türkiye, 15 Temmuz gecesi bu alanda dünyanın dikkatle incelediği örneklerden birini ortaya koydu.
Tarih boyunca büyük devletler dış saldırılar kadar içeriden gelen tehditlerle de mücadele etti. Roma'nın çözülüşü, Abbasilerin zayıflaması, Osmanlı'nın son dönemleri incelendiğinde ortak bir gerçek ortaya çıkar: Devleti en fazla yoran unsur, içeride oluşan sadakat krizidir.
15 Temmuz, Türkiye'nin bu gerçekle yüzleştiği tarih oldu.
Yıllar boyunca farklı kimlikler altında büyüyen paralel yapılanma, o gece gerçek hedefini açığa çıkardı. Devletin kurumlarına yerleşen yapı, sahip olduğu imkânları millete çevirdi. Böylece güvenlik kavramı yeni bir anlam kazandı.
Artık mesele sınır hattını korumaktan ibaret değildi.
Devletin karar mekanizmalarını, kurum kültürünü ve millî iradeye bağlılığını koruyacak yeni bir anlayışa ihtiyaç vardı.
Sonraki yıllarda yapılan düzenlemeler bu ihtiyacın sonucudur. Kamu yönetiminden istihbarat sistemine, askerî yapılanmadan savunma stratejisine kadar uzanan dönüşüm süreci, devlet kapasitesini yeniden güçlendirdi.
Bu süreç aynı zamanda önemli bir gerçeği ortaya koydu.
Devlet, hafızası güçlü olduğu ölçüde ayakta kalır.
Hafızasını kaybeden devletler, aynı hataları tekrar eder.
Hafızasını diri tutan devletler ise krizleri tecrübeye dönüştürür.
15 Temmuz'un ikinci mucizesi burada saklıdır.
Acı bir tecrübe, kurumsal olgunluğa dönüştü.
15 Temmuz'un en önemli sonucu dış politikada görüldü.
Bir ülkenin bağımsız hareket edebilmesi, önce içeride güçlü bir devlet yapısına sahip olmasını gerektirir. Devlet kendi kararını kendi verebildiğinde dış politika da bağımsızlaşır. Savunma sanayii de bu iradenin doğal sonucuna dönüşür.
Son on yılın gelişmeleri bu açıdan dikkat çekicidir.
Sınır ötesi operasyonlar, terör koridoruna karşı geliştirilen strateji, Karabağ sürecinde ortaya konulan kararlılık, Doğu Akdeniz'deki diplomatik duruş, savunma sanayiinde ulaşılan teknoloji seviyesi aynı büyük dönüşümün farklı başlıklarıdır.
Bütün bunlar birbirinden bağımsız gelişmeler değildir.
Aynı devlet aklının ürettiği stratejik hamlelerdir.
Bugün gökyüzünde görev yapan insansız hava araçları, denizlerde görev yapan millî platformlar, hava savunma sistemleri ve yerli savaş uçağı projeleri teknik başarı olmanın ötesinde anlam taşır.
Her biri bağımsız karar verebilen bir devlet iradesinin somut yansımasıdır.
Savunma sanayiindeki gelişmeler ekonomik değer üretir.
Diplomaside hareket alanı açar.
Uluslararası pazarlık gücünü artırır.
Bölgesel krizlerde caydırıcılık sağlar.
Gazze'den Kafkasya'ya, Balkanlar'dan Afrika'ya kadar uzanan geniş coğrafyada Türkiye'nin adı anıldığında hissedilen güven duygusunun arkasında da bu stratejik dönüşüm bulunuyor.
Türkiye artık gelişmeleri uzaktan izleyen bir ülke konumundan, gelişmelerin yönünü etkileyen aktörlerden biri hâline geliyor.
15 Temmuz'un bıraktığı miras, üç temel başlık altında okunabilir.
İlki, milletin tarihî refleksini yeniden ortaya koymasıdır.
İkincisi, devletin kendi bünyesini yeniden tahkim etmesidir.
Üçüncüsü ise Türkiye'nin bölgesel güç kimliğinden stratejik oyun kurucu kimliğine doğru yürüyüşünü hızlandırmasıdır.
Tarih, bazı milletlerin önüne ağır imtihanlar koyar.
O imtihanlar, büyük bedeller kadar büyük kazanımlar da üretir.
15 Temmuz böyle bir dönüm noktasıdır.
Aradan geçen yıllar gösteriyor ki o gece verilen mücadele, bir gecelik direnişin çok ötesine uzandı. Türkiye'nin güvenlik mimarisini, dış politika vizyonunu ve devlet anlayışını yeniden şekillendiren tarihî bir eşik oluştu.
Bugün geriye dönüp bakıldığında görülen manzara nettir:
15 Temmuz, bir gecenin adı olmaktan çıktı.
Türkiye'nin yeni yüzyılına düşülen en güçlü tarih notlarından biri hâline geldi.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
10:51