Emeklilikte hesaplar değişiyor: İşte yüksek emekli maaşının formülü

OVP kapsamında sosyal güvenlik sisteminde tarihi bir reforma gidiliyor. “Çalıştıkça emekli maaşı düşüyor” adaletsizliğini bitirecek yeni model yolda.

Türkiye gazetesi İsa Karakaş konuyu bugünkü köşesinde ele aldı. 

İşte 25 yıldan fazla çalışanları ödüllendirecek “kazan-kazan” formülünün tüm detayları...


 

"2006’dan beri sosyal güvenlik reformu yürürlüktedir.
Aradan yaklaşık yirmi yıl geçti. Hâlen sisteme neşter atılıp muhasebesi yapılamadı.

Daha önceki yazılarımızda müteaddit kez bahsettiğim “Emeklilikte çalışmayı Teşvik Edici Ödüllendirici Sistem” sosyal güvenliğin sürdürülebilirliği açısından hayati ehemmiyet arz etmektedir.

'OVP'DE YER ALIYOR'

Buna rağmen sistemde çarpıklık hâlen devam ediyor. Fazla çalışan ödüllendirilmiyor. Aksine, kimi hâllerde cezalandırılıyor. Kısmi emekli ile normal emekli aynı tabana çekildi. Alın teri farkı silindi. Hakkaniyet zedelendi.

Nitekim emeklilik şartlarını yerine getirenlerin sistemde kalması hâlinde minimum maaş hesabında %30’u bulan rekor düşüşlere hepimiz şahit olduk.

Hükûmetin uzun yıllardan beri plan ve programlarında yer alan "Kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir" yönündeki hedefi yeni OVP’de de yer almaktadır. Bu hedefin programa göre önümüzdeki sene içinde ifa edilmesi gerekmektedir.

Hâl böyle iken özellikle 2008 yılından itibaren çalışmalar belirli hâllerde özellikle asgari ücret ve bu ücrete yakın komşu ücret üzerinden SGK’ya bildirilenlerin maaşlarında pek olumlu yansımamaktadır.

Bu durumun farkında olanlar sistemden gözü kapalı çıkış yapmaktadır. Nitekim EYT düzenlemesinde milyonlarca çalışan sistemi derhal terk etti. Belirtilen durum hem SGK’nın hem de çalışanın zararına sebep olmaktadır. Zira bu durumda SGK her ay alacağı primden mahrum olduğu gibi emeklilik maaşı ödemesi de yapmak zorunda kalmaktadır.

'EN BÜYÜK BEKLENTİ HALİNE GELDİ'

Oysaki bu durum tersine çevrilmiş olsa emekliliği gelenler bile çalıştıkça emekli aylıkları artacağından sistemde daha uzun süre kalacaklardır. Özellikle SSK (4/1-a) ve Bağ-Kur (4/1-b) sigortalılarının çalıştıkça yüksek emekli maaşı alması yönünde yasal bir düzenleme yapılması milyonlarca çalışanın en büyük beklentisi hâline gelmiştir.

ÜÇ FARKLI DÖNEM 

Mevcut emeklilik hesaplamalarında genel olarak sigortalı çalışmaya başlanan tarih ve yasal değişikliklerin yapıldığı andaki sigortalılık süresi önem taşımaktadır.

Yapılan hesaplamada 3 farklı dönem dikkate alınmaktadır. Hesaplamada dikkate alınan üç dönem arasında hem aylık bağlama oranı hem de Gayrisafi yurt içi hâsıla gelişme hızının dikkate alınması bakımından ciddi farklar bulunmaktadır.

ÇOK ÇALIŞANA YÜKSEK EMEKLİ MAAŞI

Hükûmetin plan ve programlarında sosyal güvenlikle ilgili yer alan hedefler arasında; emeklilik sisteminden erken çıkışı önlemek ve sistemden ortalama çıkış yaşının yükseltilmesi için sigortalıların çalışmasını teşvik etmek amacıyla emeklilik parametrelerinin gözden geçirilmesi öngörülmektedir.

Önümüzdeki dönemlerde kısmi (yaş haddinden) emeklilik ile normal emeklilik için iki ayrı emeklilik taban maaşı uygulamasına gidilebilir. Ayrıca 25 yıldan sonraki çalışmalarda her bir yıl için ABO’da ilave artışlar öngören yeni bir sistem hayata geçirilebilecektir.

Öngörülen tedbirler kapsamında düzenleme yapılması hâlinde aktif/pasif dengesinde iyileşmelere neden olabileceği gibi sigortalıların da çalıştıkça emeklilik maaşım azalacak mı? Endişesi ortadan kalkacaktır. Böylece daha fazla çalışanın daha fazla emeklilik maaşı ile ödüllendirilmesi sonucu ortaya çıkacaktır.

Diğer yandan program çerçevesinde çalışanların yüksek maaş almak için sistemde daha fazla kalması, kayıt dışılıkla mücadele ve öngörülen diğer tedbirlerin hayata geçirilmesiyle birlikte SGK’nın prim gelirleri yükseldikçe SGK, vatandaşlara daha kaliteli hizmet verebilecektir.

HASILIKELAM: Emekli aylığı, geçmiş emeğin bugünkü hâlidir. Kim çok çalıştıysa tartı ona ağır basmalıdır. Hem çalışan kazansın hem SGK kazansın.
Bu mümkün. Çalışanların yarını, alın terinin adaletle ölçülmesine bağlıdır.
Tartı eğri durursa, güven de durmaz."