Uzayın derinliklerinde yaşanan sıra dışı bir olay, astronomları şaşkına çevirdi. Yaklaşık yedi yıldır düzenli olarak gözlemlenen TOI-2535b adlı dev ötegezegen, son ölçümlerde yıldızının önünden geçerken tespit edilemedi. Gezegenin gerçekten ortadan kaybolduğu düşünülmüyor. Ancak yıllardır gözlemlenmesini sağlayan geçişlerin durması, bilim insanlarını yeni bir araştırmaya yöneltti.
Araştırmacılar, Jüpiter büyüklüğündeki gezegenin yörüngesinin zamanla değiştiğini ve bu değişimin arkasında sistemdeki başka bir gezegenin kütleçekim etkisinin bulunabileceğini değerlendiriyor. Üstelik elde edilen veriler, TOI-2535b'nin kaybolmadan önce de alışılmadık hareketler sergilediğini gösteriyor.
NASA'nın TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) uzay teleskobu tarafından keşfedilen TOI-2535 sistemi, Güneş'ten biraz daha küçük olan K sınıfı bir yıldızdan oluşuyor. Sistemdeki TOI-2535b ise sıcak Jüpiter olarak sınıflandırılan dev bir ötegezegen.
Yıldızına oldukça yakın bir yörüngede hareket eden gezegen, bir turunu yaklaşık 8 günde tamamlıyor. Astronomlar, ötegezegenleri tespit etmek için genellikle transit adı verilen geçiş yöntemini kullanıyor. Bir gezegen yıldızının önünden geçtiğinde, yıldızdan gelen ışıkta küçük bir azalma meydana geliyor. Bu değişimler sayesinde gezegenin büyüklüğü ve yörünge süresi hesaplanabiliyor.
Normal şartlarda bu geçişlerin belirli aralıklarla tekrarlanması bekleniyor. Ancak TOI-2535b'de işler pek de beklendiği gibi gitmedi. Yıllar boyunca izlenen gezegenin geçiş süreleri değişmeye başladı. Son gözlemlerde ise yıldızının önünden geçtiğine dair herhangi bir iz bulunamadı.
Araştırmacıların dikkatini çeken ilk anormallik, gezegenin geçiş zamanlarında ortaya çıktı. Yaklaşık 8 günlük yörünge süresine sahip TOI-2535b'nin yıldızının önünden geçişlerinde 6 saate varan zamanlama farklılıkları belirlendi.
Bu kadar büyük sapmaların, gezegenin yörüngesini etkileyen başka bir gök cisminin varlığına işaret edebileceği belirtiliyor. Bilim insanlarına göre henüz keşfedilmemiş ikinci bir gezegen, kütleçekimiyle TOI-2535b'nin hareketini değiştiriyor olabilir.
Ancak asıl dikkat çekici gelişme, gezegenin yıldızının önünden geçerken izlediği yolun da değişmesi oldu. İlk gözlemlerde yıldızın ekvatoruna yakın bir bölgeden geçen TOI-2535b, zamanla kutuplara daha yakın bir güzergâh izlemeye başladı. Böylece yıldızın önünde kaldığı süre giderek kısaldı. Sonunda gezegenin geçişleri Dünya'dan gözlemlenemez hale geldi.
Astronomlar, TOI-2535b'nin yörüngesinde yaşanan değişimin nedenini çözebilmek için kapsamlı bilgisayar simülasyonlarına başvurdu.
Araştırma kapsamında 300 bin farklı başlangıç yörüngesi incelendi. Bu modeller arasından en uygun 100 senaryo seçilerek sistemin bir milyon yıllık süreçte nasıl davranabileceği araştırıldı.
Sonuçlar, gezegen sisteminin sanılandan daha karmaşık olabileceğini gösterdi.
Simülasyonların yaklaşık üçte ikisi, bir milyon yıllık süreç içerisinde kararsız hale geldi. Geriye kalan modellerde ise dikkat çekici ortak özellikler belirlendi. Buna göre TOI-2535b'nin hareketlerini etkilediği düşünülen ikinci gezegenin en az Satürn büyüklüğünde olması gerekiyor.
Ayrıca iki gezegenin yörünge düzlemleri arasındaki açının çok büyük olmaması da sistemin dengesi açısından önem taşıyor. Aksi halde gezegenlerin yörüngeleri zamanla daha eliptik hale gelebiliyor. Bu da iki gezegenin birbirine tehlikeli ölçüde yaklaşmasına ve sistemin kararsızlaşmasına yol açabiliyor.
Bilim insanlarının üzerinde durduğu en önemli sorulardan biri de TOI-2535b'yi etkilediği düşünülen gizemli gezegenin neden henüz keşfedilemediği. Araştırmacılar, söz konusu gezegenin transit yöntemiyle tespit edilemediğini belirtiyor. Ancak bu, varlığının başka yöntemlerle ortaya çıkarılamayacağı anlamına gelmiyor.
Olası ikinci gezegenin kütleçekimi, etrafında döndüğü yıldızın hareketinde küçük değişimlere neden olabilir. Yıldızın radyal hızındaki bu değişimlerin ölçülmesi, gizemli gezegenin varlığını doğrulamak için önemli bir fırsat sunuyor.
Ne var ki mevcut gözlem verilerindeki gürültü, bu kadar hassas ölçümlerin yapılmasını şimdilik zorlaştırıyor. Araştırmacılar ayrıca sistemde yalnızca iki değil, üçüncü bir gezegenin de bulunabileceği ihtimalini dışlamıyor.
TOI-2535 sistemiyle ilgili belirsizlikler yalnızca kaybolan gezegenle sınırlı değil. Bilim insanları, gezegenlerin yörüngelerinin nasıl bu kadar sıra dışı hale geldiğini de anlamaya çalışıyor. Mevcut gezegen oluşum modellerine göre büyük gezegenler genellikle yıldızlarından daha uzak bölgelerde meydana geliyor. Zaman içerisinde gezegen oluşum diskindeki gazla etkileşime giren bu gök cisimleri, yıldızlarına doğru hareket edebiliyor. Bu süreçte gezegenler arasında yörüngesel rezonanslar oluşabiliyor ve göç hareketi yavaşlayabiliyor. Ancak bu etkileşimlerin, gezegenlerin yörünge düzlemleri arasındaki açıyı da sınırlandırması bekleniyor.
TOI-2535 sisteminde gözlemlenen hızlı yörünge değişimi ise mevcut modellerle henüz tam olarak açıklanamıyor. Araştırmacılar, sistemin geçmişinde gezegenlerin yörüngelerini değiştiren başka bir olay yaşanmış olabileceği üzerinde duruyor.
Google Play
App Store
10:27
Haberi Paylaş
YORUM YAZ