Çocuklara ölüm aylığında kritik detay! Aynı ailede biri alıyor biri alamıyor: Özgür Erdursun madde madde anlattı

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından vefat eden anne veya babanın çocuklarına bağlanan ölüm aylığında (yetim aylığı) en çok kafa karıştıran "kız ve erkek çocuk" ayrımı yeniden gündemde. 

5510 sayılı kanuna göre aynı ailede büyüyen kız ve erkek kardeşler için yaş, çalışma ve evlilik şartları tamamen farklı işliyor. 

Sosyal güvenlik uzmanı Özgür Erdursun; çalışan üniversiteli erkek çocukların durumunu, kız çocuklarında yaş sınırı ezberini ve yersiz ödemeler yüzünden faiz cezası yememek için yapılması gerekenleri tek tek kaleme aldı. İşte detaylar...

"Ölüm aylığı konusunda en fazla tereddüt yaşanan konuların başında, hak sahi­bi çocuklara ilişkin hüküm­ler geliyor.

Özellikle “Kız ço­cuklarında yaş sınırı var mı?”, “Üniversiteyi bitiren erkek çocuğun aylığı ne zaman kesi­lir?”, “Çalışmaya başlayan ço­cuk ölüm aylığı almaya devam edebilir mi?” gibi sorular, Sos­yal Güvenlik Kurumu’na en sık yöneltilen sorular arasında yer alıyor. Oysa 5510 sayılı Sosyal Si­gortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, kız ve erkek çocukları için farklı hak sahipliği koşulları öngö­rüyor. Bu nedenle her çocuğun du­rumu kendi şartları içinde değer­lendirilmek zorunda.

AYNI AİLEDE FARKLI UYGULAMALAR MÜMKÜN 

Uygulamada dikkat çeken nokta­lardan biri de aynı ailede bulunan çocuklar arasında farklı sonuçların ortaya çıkabilmesi.

Örneğin üniversite öğrenimine devam eden erkek çocuk ölüm ay­lığı almaya devam ederken, aynı ai­lede çalışan kız çocuğunun aylığı kesilebiliyor. Ya da evlenen kız ço­cuğunun aylığı sona ererken, öğre­nimini sürdüren erkek kardeşi ay­lık almaya devam edebiliyor.

Bu nedenle “Kardeşim alıyor, ben neden alamıyorum?” sorusu­nun tek bir cevabı bulunmuyor.

ERKEK ÇOCUKLARINDA YAŞ VE EĞİTİM BELİRLEYİCİ UNSUR

5510 sayılı Kanun’a göre erkek çocukların ölüm aylığından yarar­lanabilmesi belirli yaş sınırlarına bağlı.

Buna göre;

-Öğrenim görmeyen erkek ço­cuklar için 18 yaş,

-Ortaöğrenime devam edenler için 20 yaş,

-Yükseköğrenim görenler için ise 25 yaş üst sınır olarak uygula­nıyor.

Ancak yalnızca yaş şartını taşı­mak yeterli değil. Erkek çocuğun Kanunda belirtilen istisnalar dı­şında çalışmaması ve kendi sigor­talılığı nedeniyle gelir veya aylık almaması da gerekiyor.

Dolayısıyla hem yaş hem de sos­yal güvenlik durumu birlikte de­ğerlendiriliyor.

EĞİTİMİNİ SÜRDÜRÜRKEN ÇALIŞANLARA DÜZENLEME 

27 Mart 2018 tarihinde yürür­lüğe giren düzenleme, özellikle öğ­renci olan erkek çocuklar açısın­dan önemli bir değişiklik yaptı.

Buna göre, belirlenen yaş ve öğ­renim şartlarını taşıyan ve 4/1-(a) kapsamında çalışan hak sahibi ço­cukların aylıkları, yalnızca çalış­maya başladıkları gerekçesiyle ke­silmiyor.

Bu düzenleme, eğitimini sürdü­rürken çalışan gençlerin ölüm ay­lığı haklarının korunmasını amaç­lıyor.

Ancak bu uygulamanın bütün çocuklar için geçerli olduğu veya her çalışma halinde aylığın devam edeceği şeklinde yorumlanması doğru değil. Her olayın kendi şart­ları ayrıca değerlendiriliyor.

KIZ ÇOCUKLARINDA YAŞ SINIRI 

Toplumda en çok yanlış bilinen konulardan biri de kız çocukları­nın belirli bir yaşa geldiklerinde ölüm aylığını kaybedeceği yönün­deki düşünce.

Oysa 5510 sayılı Kanun’da kız çocukları için yaş veya öğrenim şartı bulunmuyor.

Ancak bunun yerine farklı ko­şullar aranıyor.

Kız çocuklarının;

-Evli olmaması,

-Kanunda belirtilen istisnalar dışında çalışmaması,

-Kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık almaması gereki­yor.

Bu şartlar devam ettiği sürece yaş kaç olursa olsun ölüm aylığın­dan yararlanılması mümkün olabi­liyor.

Evlenme aylığın sona ermesine neden oluyor

Kız çocukları bakımından en önemli değişikliklerden biri evlen­me.

Evlenilmesi halinde ölüm aylığı kesiliyor.

Ancak evliliğin daha sonra bo­şanma veya eşin vefatı nedeniyle sona ermesi halinde, diğer hak sa­hipliği şartları da devam ediyor­sa yeniden ölüm aylığı bağlanması mümkün olabiliyor.

Bu nedenle medeni durumdaki değişikliklerin SGK’ya zama­nında bildirilmesi büyük önem taşıyor.

MALUL ÇOCUKLAR İÇİN HÜKÜMLER FARKLI 

Çalışma gücünün en az yüz­de 60’ını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulu tarafından tes­pit edilen malul çocuklar için ise farklı hükümler uygulanı­yor.

Bu kişilerde yaş, cinsiyet veya öğrenim şartı aranmıyor.

Ancak;

-Çalışmaya başlanması,

-Kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanması,

-Yapılan kontrol muayenesinde maluliyet şartlarının ortadan kalk­tığının tespit edilmesi halinde ölüm aylığı sona erebi­liyor.

EN ÇOK YAPILAN HATALAR HANGİLERİ?

Uygulamada çocukların hak sa­hipliği konusunda en sık karşılaşı­lan yanlışlar şunlar:

-Kız çocuklarının belirli bir yaşta mutlaka aylıklarının kesile­ceğini düşünmek.

-Üniversite öğrencisi erkek ço­cukların her durumda ölüm aylığı almaya devam edeceğini sanmak.

-Çalışmaya başlanmasının hiç­bir etkisinin olmayacağını veya tam tersine her durumda aylığın kesileceğini zannetmek.

* Öğrenim durumundaki deği­şiklikleri SGK’ya bildirmemek.

lEvlenme veya boşanma gibi medeni durum değişikliklerini Ku­ruma bildirmemek.

Bu hatalar, hem hak kayıplarına hem de yersiz ödeme nedeniyle ge­ri ödeme yükümlülüğüne yol aça­biliyor.

SONUÇ 

Çocuklara bağlanan ölüm aylı­ğında tek tip uygulama bulunmu­yor. Kız çocukları ile erkek çocuk­ları için farklı hak sahipliği şartları uygulanırken, yaş, öğrenim, çalış­ma hayatı, medeni durum ve malu­liyet gibi birçok unsur birlikte de­ğerlendiriliyor.

Bu nedenle ölüm aylığı konusun­da doğru bilgiye ulaşmak ve hak kaybı yaşamamak için her olayın kendi hukuki koşulları içinde de­ğerlendirilmesi gerekiyor."