ABD Başkanı Donald Trump, Perşembe günü Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’i Beyaz Saray’da ağırladı. İki lider de görüşme öncesinde açıklamalarda bulundu. Trump, güvenlik, teknoloji ve yapay zeka konularının masada olacağını söylerken Xi, daha güçlü ve doğrudan iletişim çağrısı yaptı. Çin lideri aynı zamanda barışçıl bir birlikte yaşam vurgusunda bulundu. Ancak iki ülke arasındaki rekabetin ekonomik boyutu giderek büyüyor. Özellikle yapay zeka yatırımlarında ortaya çıkan tablo, milyarlarca değil artık trilyonlarca dolarlık rakamlarla ifade ediliyor.
Katar merkezli Al Jazeera’da yayımlanan “Amerika ve Çin, ekonomik bir ‘silahlanma yarışı’ içinde” başlıklı analize göre ABD ile Çin arasındaki yapay zeka yarışı, gelişmiş modeller ve çiplerin çok ötesine geçmiş durumda. Veri merkezleri, enerji altyapısı, robotik sistemler ve bilgi işlem kapasitesi için yapılan yatırımlar, rekabetin yeni cephesini oluşturuyor. Analizde, ABD'de yapay zeka bağlantılı veri merkezleri ve altyapıya yönelik yatırımların 2025-2032 döneminde 10,3 trilyon dolara ulaşabileceği tahminine yer veriliyor.
Ekonomist Stijn Van Nieuwerburgh'un Brookings Enstitüsü için hazırladığı ve Wall Street Journal'ın aktardığı tahmine göre bu rakam, yıllık ortalama ABD gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 3,6'sına karşılık geliyor. Ancak burada önemli bir ayrıntı var. 10,3 trilyon dolar gerçekleşmiş bir harcama değil. Sekiz yıllık dönem için yapılan bir yatırım tahmini ve nihai rakamın daha düşük kalabileceği de belirtiliyor.
Yapay zeka yarışında dev teknoloji şirketlerinin harcama planları da dikkat çekiyor. Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft ve Oracle'ın sermaye harcamalarının 2029'a kadar olan dört yıllık dönemde toplam 4,2 trilyon dolara ulaşabileceği tahmin ediliyor.
Goldman Sachs ise yapay zeka yatırımlarının yalnızca 2026'da ABD ekonomisinin yüzde 1,9'una denk gelmesini bekliyor. Devasa yatırım iştahı haliyle başka alanları da etkiliyor. Veri merkezleri çoğaldıkça elektrik, arazi ve nitelikli iş gücü ihtiyacı artıyor.
ABD'de özel veri merkezi inşaatlarına yönelik mevsimsel düzeltilmiş yıllık harcamanın temmuz itibarıyla yaklaşık 37 milyar dolara çıktığı, bunun geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık 9 milyar dolarlık artış anlamına geldiği bildiriliyor.
Yatırım dalgası istihdam tarafında da kendisini gösteriyor. LinkedIn verilerine göre yapay zeka bağlantılı olarak ABD'de 2023-2026 döneminde 750 binden fazla yeni iş ortaya çıktı. Üstelik maaş farkı oldukça yüksek. Teknoloji bağlantılı iş ilanlarında ortalama ücret yaklaşık 180 bin dolar seviyesindeyken genel işlerde bu rakam yaklaşık 80 bin dolar olarak hesaplanıyor. Madalyonun diğer yüzünde ise maliyetler var. Çip, elektrik, ücret ve finansman giderlerindeki artış, yapay zeka yatırımlarının kısa vadede enflasyonist baskı oluşturmasına yol açıyor.
ABD'de bilgisayar, bilgisayar parçaları ve yarı iletken ithalat fiyatlarının ağustosta yıllık bazda yaklaşık yüzde 20 arttığı bildirildi.
Çin'in yapay zeka yatırımlarında izlediği yol ise ABD'den oldukça farklı. Pekin yönetimi devlet fonları, kamu bankaları, vergi teşvikleri ve kamu destekli altyapıyı çok daha yoğun biçimde kullanıyor. New York Times'a göre Çin'de devlet öncülüğündeki fonlar 2000-2023 döneminde yapay zeka şirketlerine 184 milyar dolardan fazla kaynak aktardı. Pekin yönetimi ve kamu bankalarının da yüz milyarlarca dolarlık ek taahhütte bulunduğu belirtiliyor. ABD tarafında ise özel sektörün yalnızca 2025 yılında yapay zekaya yaklaşık 285 milyar dolar yatırım yaptığı aktarılıyor.
Çin'in yatırımlarının ölçeği şirket ve robot sayılarında da görülüyor. Ülkede 2025 sonu itibarıyla 6 binden fazla yapay zeka şirketi bulunuyor. Çin'deki sanayi robotlarının sayısı ise 2 milyonu aşmış durumda. Bu rakamın dünyanın geri kalanındaki toplam sanayi robotu sayısından fazla olduğu belirtiliyor.
Fakat Pekin'in önünde önemli bir engel var: gelişmiş çiplere erişim. Çin'in son 10 yılda yerli çip sektörünü geliştirmek için 150 milyar dolardan fazla harcamasına rağmen bazı ileri teknolojilerde beklenen ilerlemenin sağlanamadığı aktarılıyor.
Al Jazeera’nın analizine göre ABD'deki yapay zeka yatırımlarının önemli bölümü teknoloji şirketleri, sermaye piyasaları ve kredi kanalları üzerinden finanse ediliyor. Çin'de ise devlet, sermayenin hangi alanlara yönlendirileceğinde çok daha büyük bir rol üstleniyor.
Bu dev yarışın etkileri ekonominin farklı noktalarında şimdiden hissediliyor. Veri merkezleri elektrik, arazi ve iş gücü için diğer sektörlerle rekabete girerken çiplere olan yoğun talep fiyatları yukarı taşıyor. Teknoloji bağlantılı sektörlerde ücretler de yükseliyor.
Asıl soru ise yatırımların karşılığının alınıp alınamayacağı. Uzmanlara göre yapay zekanın gelecekte sağlayacağı verimlilik ve gelir artışının bugün yapılan devasa harcamaları karşılayıp karşılamayacağı henüz net değil. Analistlerin dikkat çektiği risk de tam burada ortaya çıkıyor: Yüksek yatırımlar beklenen getiriyi sağlayamazsa kapasite fazlası, artan borçluluk ve kullanılmayan altyapı sorunu gündeme gelebilir.
Google Play
App Store
14:45
YORUM YAZ