ABD'nin dünyanın en pahalı savunma projelerinden biri olan F-35 savaş uçağı programında ciddi bir kayıt sorunu yaşanıyor. Pentagon'un milyarlarca dolarlık yedek parça stoklarını tam olarak takip edemediği ortaya çıktı. ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi'nin (GAO) 9 Kasım'da yayımladığı rapora göre, 17 binden fazla F-35 yedek parçası envanter kayıtlarında izlenemiyor. Söz konusu parçaların toplam değeri yaklaşık 1,3 milyar dolar. Ancak bu tutar, gerçek maliyeti tam olarak yansıtmıyor. Eksik maliyet bilgileri, nakliye ve genel giderler de hesaba katıldığında rakamın 2,5 milyar dolara ulaşabileceği belirtiliyor.
Mart 2026 itibarıyla bakım veya onarım sürecinde bulunan bu parçaların kayıtlarının yetersiz olması, Pentagon'un envanter yönetimindeki sorunları yeniden gündeme taşıdı.
Savunma Bakanlığı'nın verilerine göre dünya genelinde 700'den fazla tesise dağılmış yaklaşık 26 milyon F-35 parçası bulunuyor. Bu devasa yedek parça stokunun toplam değerinin ise 31 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.
Envanterdeki karmaşanın temelinde, Pentagon ile F-35 programının ana yüklenicileri arasındaki veri paylaşımı sorunu yatıyor. Lockheed Martin ve Pratt & Whitney'in kullandığı envanter sistemleri, Pentagon'un sistemiyle doğrudan bağlantılı değil. Bu nedenle F-35 Ortak Program Ofisi (JPO), kayıtlarını yüklenicilerden gelen bilgiler üzerinden güncellemek zorunda kalıyor.
Üstelik şirketler, ortak yedek parça havuzuna ilişkin verileri Pentagon'a yalnızca üç ayda bir iletiyor. GAO'nun incelemesi, sorunun yalnızca veri paylaşımındaki gecikmelerden ibaret olmadığını da gösterdi. Yüklenicilerden gelen bilgilerin ELMS sistemine aktarılmadan önce doğrulanmasını sağlayacak yeterli kontrol mekanizması bulunmuyor. Aralık 2025'te sunulan bir veri dosyasında kayıtların yalnızca yüzde 29'unda seri numarası yer alırken, Ulusal Stok Numarası (NSN) bulunan kayıtların oranı yüzde 43'te kaldı.
Yani milyarlarca dolarlık parçaların önemli bir bölümünün kayıtları, sağlıklı bir envanter takibi için gereken bilgileri içermiyor.
Pentagon'un envanter sorununu çözmek için yaptığı harcamalar da beklenen sonucu vermedi. JPO, 2020 mali yılından bu yana fiziksel envanter sayımları için en az 17 milyon dolar harcadı. Buna rağmen 2025 mali yılında yapılan son sayımda parçaların fiziksel konumları tam olarak doğrulanamadı.
Dahası, mevcut kayıtların bütün parçaları kapsayıp kapsamadığı da netleşmedi. Rapora göre Pentagon ve ana yükleniciler, alt kademe tedarikçilerin yedek parçaları hangi tesislerde tuttuğunu her zaman bilmiyor. Savunma Sözleşmeleri Denetim Ajansı'nın ilk kapsamlı envanter sayımını Mart 2027'ye kadar tamamlaması hedefleniyor.
F-35 programındaki parça kayıpları aslında yeni bir sorun değil. GAO'nun 2023 yılında yayımladığı rapor, bir ana yüklenicinin Mayıs 2018 ile Ekim 2022 arasında 1 milyondan fazla F-35 parçasını kaybettiğini ortaya koymuştu.
Bu parçaların toplam değeri 85 milyon doları aşıyordu. Üstelik yeni kayıp bildirimleri de gelmeye devam etti. Aynı yüklenici, Mart 2026'ya kadar 2012-2025 dönemini kapsayan yaklaşık 28 milyon dolarlık yeni kayıp bildirimi yaptı. Savunma Sözleşmeleri Yönetim Ajansı, söz konusu kayıpların yaklaşık 6 milyon dolarlık bölümünden yüklenicinin mali olarak sorumlu tutulması gerektiğine karar verdi.
Ancak burada da kayıt sorunu yaşandı. JPO, yeni bildirilen kayıpların 2023 raporunda yer alan parçaları içerip içermediğini belirleyemedi.
Envanterdeki eksiklikler, yalnızca kayıp parçaların maliyetiyle sınırlı bir sorun yaratmıyor. Pentagon'un F-35 filosunun operasyonel kapasitesini artırmak için planladığı 13,7 milyar dolarlık yatırım da bu nedenle risk altında.
Söz konusu yatırım kapsamında yedek parça stoklarının artırılması ve savaş uçaklarının operasyonel performansının iyileştirilmesi amaçlanıyor. Ancak GAO'ya göre mevcut kayıtların yetersizliği, Pentagon'un hangi parçaya ne kadar ihtiyaç duyduğunu doğru biçimde belirlemesini zorlaştırabilir.
Bu durum, gereksiz parça siparişlerine veya ihtiyaç duyulan malzemelerin zamanında temin edilememesine yol açabilecek bir risk oluşturuyor. Sorunun etkisi yalnızca ABD ile de sınırlı kalmayabilir. Ortak F-35 yedek parça havuzunu kullanan diğer ülkelerin tedarik süreçleri de envanterdeki aksaklıklardan etkilenebilir.
GAO, F-35 programındaki kayıt sorunlarının giderilmesi için Pentagon'a dört tavsiyede bulundu. Bu tavsiyeler arasında kayıp parçaların daha yakından izlenmesi, sorumlu personelin görevlerinin açıkça belirlenmesi, envanter yönetimine ilişkin prosedürlerin oluşturulması ve personele gerekli eğitimlerin verilmesi yer alıyor.
Pentagon, tavsiyelerin tamamını kabul ederek düzeltici adımlar atacağını bildirdi. F-35 Ortak Program Ofisi de Lockheed Martin ve Pratt & Whitney'in sistemleriyle Pentagon'un envanter altyapısı arasında doğrudan ve gerçek zamanlı veri bağlantısı kurulması için çalışmalarını sürdürüyor.
Öte yandan Pentagon'un önünde önemli bir denetim takvimi bulunuyor. Federal yasa gereği Savunma Bakanlığı'nın 31 Aralık 2028'e kadar temiz denetim görüşü alması gerekiyor.
Google Play
App Store
15:47
Haberi Paylaş
YORUM YAZ