Kategoriler
UYGULAMALAR
İstanbul
Yapay zekâ teknolojilerindeki hızlı büyüme, beraberinde ciddi bir enerji sorununu da getiriyor. Teknoloji devleri daha güçlü sistemler geliştirmek için milyarlarca dolarlık yatırımlarla yeni veri merkezleri kurarken bu tesislerin tükettiği elektrik miktarı da hızla yükseliyor. Artan talebi karşılamakta zorlanan ülkelerin kömür ve doğal gaz gibi fosil yakıtlara yönelmesi, yapay zekânın çevreye verdiği zararın önümüzdeki yıllarda daha da büyüyebileceğine işaret ediyor.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) yayımladığı son rapor, tablonun sanılandan daha ciddi olabileceğini ortaya koydu. Kurumun tahminlerine göre veri merkezlerinin yol açtığı karbon emisyonları, yapay zekâ yatırımlarının etkisiyle 2030 yılına kadar yüzde 70 artabilir. Özellikle ABD ve Çin'in yeni veri merkezlerinin enerji ihtiyacını karşılamak için fosil yakıt kullanımını artırması, teknoloji sektörünün karbon ayak izini büyüten en önemli etkenlerden biri olacak.
IEA'nın yıllık raporunda, dünya genelindeki veri merkezlerinin elektrik tüketiminin 2030 yılına kadar iki katına çıkacağı öngörüldü. Üstelik bu artışın yaklaşık dörtte üçünden yapay zekâ teknolojilerinin yaygınlaşması sorumlu olacak.
Rapora göre yalnızca yapay zekâ odaklı veri merkezlerinin yıllık elektrik ihtiyacı, önümüzdeki dört yıl içinde 350 teravatsaat artacak. Bu rakamın büyüklüğünü anlamak için yapılan karşılaştırma ise oldukça çarpıcı. Söz konusu tüketim artışı, İngiltere'nin bir yılda kullandığı toplam elektrik miktarını geride bırakıyor. Yani yapay zekânın büyümesi, yalnızca teknoloji şirketlerinin değil, ülkelerin enerji politikalarının da yeniden şekillenmesine neden oluyor.
Yapay zekâ altyapısındaki büyüme, sunucu satışlarında ve yeni tesis yatırımlarında da kendisini gösteriyor. IEA'nın verilerine göre yapay zekâ sunucularının dünya genelindeki yıllık sevkiyatı, 2020'den bu yana tam 18 kat arttı.
Kurum, uydu görüntülerinden yararlanarak dünyanın farklı bölgelerinde inşa edilen 93 büyük yapay zekâ veri merkezini de mercek altına aldı.
Yapılan incelemelerde, küresel veri merkezi kapasitesinin yalnızca son 24 ayda 10 katına çıkarak 17 gigavata ulaştığı belirlendi. İnşaatı devam eden yapay zekâ tesislerinin tamamlanmasıyla bu kapasitenin 50 gigavata yükselmesi bekleniyor.
Bugün dünya genelindeki veri merkezlerinin toplam kurulu kapasitesi 120 gigavat seviyesinde bulunuyor. Bu kapasitenin yüzde 80'i ABD, Çin ve Avrupa Birliği ülkelerinde yer alıyor. IEA, 2030 yılına kadar mevcut kapasiteye 120 gigavat daha ekleneceğini tahmin ediyor.
Teknoloji şirketleri son yıllarda karbon emisyonlarını azaltmak amacıyla yenilenebilir enerji yatırımlarına ağırlık veriyor. Hatta veri merkezi geliştiricileri, dünyanın en büyük kurumsal yenilenebilir enerji alıcıları arasında bulunuyor.
Ancak hızla büyüyen elektrik ihtiyacı, temiz enerji yatırımlarının tek başına yeterli olmayabileceğini gösteriyor. IEA'nın raporuna göre özellikle ABD ve Çin'de yapay zekâ sektörünün büyümesi, kömür ve doğal gaz santrallerine olan talebi artıracak.
Çin'de 2030 yılına kadar yapay zekâ veri merkezlerinin tükettiği elektriğin yaklaşık yarısının kömür santrallerinden sağlanması bekleniyor. Elektrik ihtiyacının kalan bölümünde yenilenebilir enerji kaynakları önemli bir paya sahip olacak. Nükleer enerjinin katkısı sınırlı kalırken doğal gazın payının oldukça düşük olması öngörülüyor.
ABD'de ise yapay zekânın artan enerji ihtiyacını karşılamak için doğal gaz santralleri ön plana çıkıyor. IEA'nın tahminlerine göre 2030 yılına gelindiğinde ülkedeki veri merkezlerinin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 60'ı doğal gaz santrallerinden karşılanacak. Raporda yer alan en dikkat çekici verilerden biri de planlanan yeni santral yatırımlarının büyüklüğü oldu.
Ağustos 2026 itibarıyla ABD'de yalnızca veri merkezlerine elektrik sağlamak amacıyla planlanan yeni doğal gaz santrallerinin toplam kapasitesi yaklaşık 180 gigavata ulaştı. Bu rakam, Avrupa Birliği genelinde bugün kurulu bulunan doğal gaz santrallerinin toplam kapasitesine oldukça yakın. ABD ile dünyanın geri kalanı arasındaki fark da dikkat çekiyor. ABD dışındaki ülkelerde yapay zekâ şirketlerinin gündeme getirdiği yeni doğal gaz santrali projelerinin toplam kapasitesi yalnızca 4 gigavat seviyesinde bulunuyor.
ABD ve Çin'de fosil yakıtların ağırlığını koruması beklenirken Avrupa Birliği'nde daha farklı bir enerji politikası öne çıkıyor. IEA'nın projeksiyonlarına göre 2030 yılında Avrupa'daki veri merkezlerinin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 70'i yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılanacak.
Kalan elektrik ihtiyacının büyük bölümünü nükleer enerji ve doğal gaz santralleri sağlayacak. Kömürün ise enerji üretimindeki payının oldukça sınırlı kalması bekleniyor. Bu tablo, yapay zekâ sektörünün büyümesinin çevre üzerindeki etkisinin ülkelerin tercih edeceği enerji kaynaklarına göre önemli ölçüde değişebileceğini gösteriyor.