ABD ile Çin arasında yıllardır süren teknoloji rekabetinde dikkat çekici bir adım daha geldi. Pekin yönetimi, kritik teknolojilerin ve teknik bilginin ülke dışına çıkmasını önlemek için bu kez doğrudan kişilerin seyahatlerine uzanan bir kontrol mekanizması oluşturdu. 15 Eylül itibarıyla yürürlüğe giren düzenlemeye göre, ihracat kontrolü ya da teknoloji ithalat ve ihracatı kurallarını ihlal eden Çin vatandaşlarının yurt dışına çıkışı engellenebilecek. Ancak bunun için söz konusu ihlalin Çin'in sanayi veya teknoloji güvenliği açısından risk oluşturduğunun değerlendirilmesi gerekiyor.
Yeni düzenlemenin belki de en dikkat çekici tarafı, teknoloji ve ticaret kurallarındaki ihlallerin doğrudan seyahat özgürlüğüyle ilişkilendirilmesi. Çin vatandaşlarının ihracat kontrolü veya teknoloji transferi kurallarını ihlal ederek ülkenin sanayi ya da teknoloji güvenliğini tehlikeye atması halinde Ticaret Bakanlığı ve diğer yetkili kurumlar devreye girebilecek.
Bu kişiler hakkında yurt dışına çıkış yasağı uygulanabilecek. Böylece Pekin'in stratejik bilgilerin ülke dışına çıkmasını engellemek için kullandığı araçlara bir yenisi daha eklenmiş oluyor. Kontroller artık yalnızca şirketlerin yaptığı teknoloji transferleri, lisans anlaşmaları veya veri akışlarıyla sınırlı kalmayacak.
Washington ile Pekin arasındaki teknoloji mücadelesi bugüne kadar daha çok çipler, yapay zeka, veri merkezleri ve ileri üretim teknolojileri üzerinden yürüdü. ABD, Çin'in gelişmiş yarı iletkenlere ve bunların üretiminde kullanılan ekipmanlara erişimini sınırlarken Pekin de kritik mineraller, teknoloji transferleri ve yurt dışı yatırımlar konusunda kontrol mekanizmalarını sıkılaştırdı.
Yeni düzenlemeyle birlikte rekabetin kapsamı biraz daha genişliyor. Artık yalnızca teknolojinin kendisi değil, o teknolojiye ilişkin bilgiye sahip uzmanların hareketleri de denetim konusu olabilecek.
Düzenleme, uygulanacak çıkış yasaklarının süresi konusunda her durum için aynı sınırı getirmiyor. Sahte seyahat belgesi kullanımı veya yasa dışı sınır geçişi nedeniyle idari gözaltı cezası alan Çin vatandaşlarına, cezalarının tamamlanmasının ardından 6 ay ile 3 yıl arasında çıkış yasağı uygulanabilecek. Yurt dışında suç işleyerek Çin'in ulusal güvenliğini veya çıkarlarını tehlikeye atan vatandaşlara da ülkeye dönüşlerinin ardından 6 ay ile 3 yıl arasında yurt dışına çıkış yasağı getirilebilecek.
Teknoloji transferi ve ihracat kontrolü ihlallerinde ise sabit bir süre bulunmuyor. Bu durumda yasağın ne kadar süreceği, ilgili kurumların teknoloji ve sanayi güvenliği açısından yapacağı risk değerlendirmesine göre belirlenecek.
Yeni düzenleme yalnızca Çin vatandaşlarını kapsamıyor. Çin'e giriş yapmak isteyen yabancılar açısından da daha sert kurallar devreye giriyor. Vize başvurusu ya da sınırdan giriş sırasında sahte belge kullanan veya yanlış bilgi veren yabancıların ülkeye girişinin 1 yıldan 5 yıla kadar engellenmesi mümkün olacak.
Düzenleme, Çin'in teknoloji politikasında son dönemde öne çıkan daha geniş yaklaşımın da bir parçası. Pekin artık yalnızca yabancı teknolojilere erişimi kontrol etmekle yetinmiyor. Çin'de geliştirilen teknolojilerin ve teknik bilginin ülke dışına çıkışına yönelik denetimi de giderek artırıyor.
Özellikle yapay zeka, yarı iletkenler, gelişmiş üretim, veri güvenliği ve kritik altyapı gibi alanlarda bu yaklaşımın daha fazla önem kazanması bekleniyor. Kritik bilgiye sahip çalışanların veya teknoloji transferleriyle bağlantılı kişilerin hareketlerinin sınırlandırılabilmesi ise teknoloji savaşında yeni bir tablo ortaya çıkarıyor: Stratejik olan artık yalnızca çipler, makineler ya da veriler değil. O bilgiye sahip insanlar da rekabetin önemli bir parçası haline geliyor.
Google Play
App Store
14:27
