Kategoriler
UYGULAMALAR
İstanbul
Emekli maaşlarına yapılması beklenen iyileştirmeye ilişkin yeni formüller gündemdeki yerini korurken, Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş'tan dikkat çeken açıklamalar geldi.
Memur emeklilerinin seyyanen zam, SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin ise yüksek refah payı beklentisine değinen Karakaş, Ankara'da konuşulan formülleri değerlendirdi. Her emekliye eşit miktarda seyyanen zam verilmesinin bütçe açısından mümkün görünmediğini belirten Karakaş, ağırlık kazanan seçeneğin oransal refah payı olduğunu söyledi. Karakaş ayrıca en düşük emekli maaşı alanlar için prim gün sayısına göre kademeli bir iyileştirme yapılmasının gündemde olduğunu ifade etti.
2023 seçimlerinin ardından temmuz ayında memur ve memur emeklilerine seyyanen zam verilmesi gündeme gelmişti. Memurlara verilen ve bugün itibarıyla 25 bin 156 TL seviyesinde bulunan seyyanen zammı memur emeklileri de bekliyor. Aynı dönemde, en düşük emekli maaşı alanlar dışında kalan SSK ve Bağ-Kur emeklilerine yüksek refah payı verilmesi sözü de gündeme gelmişti.
Süreci Ankara'dan yakından takip ettiğini belirten Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş, başlangıçta her emekliye 10 bin veya 15 bin TL seyyanen zam verilmesi formülünün değerlendirildiğini ancak bütçe dengeleri nedeniyle bu seçeneğin uygulanabilir olmadığını söyledi.
Karakaş, mevcut bütçeyle bütün emeklilere 10 bin ya da 15 bin TL ödeme yapılmasının mümkün olmadığını belirterek bu formülün masadan kalktığını ifade etti.
Gündeme gelen diğer formüller arasında emekli maaşlarının bölgesel olarak düzenlenmesi ve çalışan emeklilerle çalışmayan emekliler arasında ayrım yapılması da bulunuyordu.
Karakaş, bu seçeneklerin emeklilik sistemi içerisinde yapılacak bir düzenlemeden ziyade sosyal yardım mekanizması kapsamında değerlendirilmesinin daha doğru olduğunu belirtti. Özellikle evi olmayan, çalışmayan, belirli bir yaşın üzerindeki ve hane geliri bakımından dezavantajlı durumda bulunan emeklilerin sosyal yardımlarla desteklenebileceğini ifade etti.
Çalışan ve çalışmayan emekli ayrımının da artık gündemden çıktığını düşündüğünü söyleyen Karakaş, böyle bir düzenlemenin kayıt dışılığı artırabileceği uyarısında bulundu.
Karakaş, kayıt dışılığın yüzde 50'lerden yüzde 24'lere düşürüldüğünü belirtti. Kayıtlı emekli sayısının 2 milyon 199 bin olduğunu, kayıt dışı çalışanların ise bunun en az bir, hatta iki katı seviyesinde bulunduğunu ifade etti.
Çalışmayan emekliye farklı uygulama getirilmesi halinde bazı emeklilerin işlerini bırakabileceğini belirten Karakaş, bunun hem kayıt dışılığı artırabileceğini hem de sisteme giren sigorta primi gelirini azaltabileceğini dile getirdi.
Emekli maaşlarının artırılmasında yaş, prim günü ve çalışma süresi gibi kriterlerin değerlendirilmesine ilişkin tartışmalara da değinen Karakaş, sosyal sigorta tekniğinde esas alınması gereken iki temel unsur bulunduğunu söyledi.
Bunların kişinin kaç yıl çalıştığı ve ne kadar prim ödediği olduğunu belirten Karakaş, prime esas kazancın da dikkate alınması gerektiğini vurguladı.
Yaş kriterinin emekli aylıklarının belirlenmesinde kullanılmasına karşı çıkan Karakaş, bu yöntemin sosyal güvenlik sisteminde yeni sorunlara yol açabileceğini ifade etti. Emeklilik dilekçesinin verildiği tarihteki yaşın mı, yoksa kişinin bugünkü yaşının mı esas alınacağının belirsiz olduğunu belirten Karakaş, yaşın tek başına dezavantaj ölçütü olarak kabul edilemeyeceğini söyledi.
Karakaş, 50-55 yaşlarındaki emeklilerin de çocuklarını üniversitede okutmak, evlendirmek ve ev sahibi olmak gibi ciddi ekonomik sorumluluklar taşıdığını hatırlattı. 65 yaş üzerindeki vatandaşların desteklenmesi gerektiğini ancak bu desteğin sosyal sigorta sistemiyle değil, sosyal yardım mekanizmalarıyla sağlanmasının daha doğru olacağını kaydetti.
Yapılacak iyileştirmeye ilişkin tahminini paylaşan Karakaş, herkese eşit miktarda verilecek maktu bir seyyanen zam beklemediğini söyledi.
Ankara'dan edindiği bilgiler doğrultusunda oransal bir refah payı formülünün ağırlık kazandığını belirten Karakaş, özellikle en düşük emekli maaşı alanlar için prim gün sayısına dayalı kademeli bir iyileştirme üzerinde durulduğunu ifade etti.
Karakaş'a göre burada çözülmesi gereken en önemli sorun, farklı sürelerde prim ödemiş emeklilerin aynı en düşük emekli maaşını alması.
En düşük emekli maaşı alanlar arasında 10 yıl prim ödeyenlerin de 25 yıl prim ödeyenlerin de bulunduğunu belirten Karakaş, bu durumun sosyal güvenlik sisteminde ciddi bir adaletsizlik oluşturduğunu söyledi.
Karakaş, en düşük emekli maaşı alanlar arasında 10 yıl prim ödemiş kişiye daha düşük, 25 yıl prim ödemiş kişiye ise daha yüksek refah payı verilmesi gerektiğini savundu. Özellikle 9 bin gün prim ödemiş esnafın, 10 yıl prim ödeyen bir kişiyle aynı maaşı almasının sorgulandığını belirterek öncelikle bu dengesizliğin giderilmesi gerektiğini vurguladı.
Emeklilerin merak ettiği maaş rakamlarına ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Karakaş, mevcut beklentilere göre SSK ve Bağ-Kur emeklilerine yaklaşık yüzde 10, memur ve memur emeklilerine ise yaklaşık yüzde 8 oranında yasal artış yapılmasının beklendiğini söyledi.
Bugün itibarıyla 23 bin 552 TL olan en düşük emekli maaşına yaklaşık yüzde 10 artış uygulanması halinde rakamın 25 bin 900 TL seviyesine ulaşabileceğini belirten Karakaş, herhangi bir ek iyileştirme yapılmasa bile bu seviyenin görülebileceğini ifade etti.
Ancak Karakaş, en düşük emekli maaşı alan herkesin yapılacak düzenlemeyle aynı seviyeye ulaşmayabileceğine dikkat çekti. Yaklaşık 10 yıl prim ödemiş kişilerin maaşlarının 30 bin TL'yi bulmayabileceğini, buna karşılık 9 bin gün prim ödemiş esnaf gibi emeklilerin maaşlarının 30 bin TL'yi aşabileceğini dile getirdi.
Karakaş, asıl düzenlemenin prim gün sayısı ve prime esas kazanç dikkate alınarak yapılması gerektiğini belirterek emekli maaşlarında kademelendirme formülünün önemine işaret etti.