Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Kabine Toplantısı sonrasında emeklilere yönelik duyurduğu ve milyonlarca vatandaşı heyecanlandıran "Toplumsal refah ve sosyal adaleti merkeze alarak hakkaniyet ve adalet doğrultusunda yıl sonuna kadar ihtiyaç duyulan yasal düzenleme olacak" sözleri, sosyal güvenlik uzmanı Emin Yılmaz tarafından TGRT Haber canlı yayınında Alper Altun’a değerlendirildi.
İşte; emeklilerin maaş zamları, en düşük emekli aylığı, GETAT (Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Programı), intibak düzenlemesi, dul ve yetim aylıkları ile çalışan emeklilerin durumuna ilişkin merak edilen detaylar...
Sayın Cumhurbaşkanı’nın açıklamalarındaki kritik ifadelere dikkat çeken Emin Yılmaz, şunları söyledi:
"Aslında baktığınız zaman emeklilerimiz sizlerin de bildiği gibi yılda iki defa maaş farkı almakta. Bu da enflasyon oranında. Şu an geldiğimiz noktada bakılınca 2026'nın ilk yarı yılında %17.76, ikinci yarı yılında ise ilk 3 aylık kısımda %5.56'lık rakamda kesinleşti. Geride 3 aylık detay var. Orada da Merkez Bankası Piyasa Katılımcıları Anketi'ne bakarak 2026'nın son 6 aylık döneminde %10.08'lik bir fark olacağını söyleyebiliriz.
Buradaki rakam neyi temsil ediyor? Hükümetin özellikle ekonomi ekibinin geçmiş dönemde vermiş olduğu, hep en altta tabanda kalan emeklilerimizi enflasyon üzerinden tamamlayarak oraya bir fark işleniyor. Dün de kabine toplantısı sonrasında bununla ilgili bir açıklama yaptı.
Sayın Cumhurbaşkanı'nın açıklamasını şöyle bir gözden geçirecek olursak aynen şunları söyledi: 'Toplumsal refah ve sosyal adaleti merkeze alarak hakkaniyet ve adalet doğrultusunda yıl sonuna kadar ihtiyaç duyulan yasal düzenleme olacak' şeklindeydi.
Buradaki cümle içerisinden anahtar kelimeleri çıkarıp almamız lazım. İşte bunların bir tanesi yasal düzenleme, ikincisi ise yıl sonuna kadar. Dolayısıyla yasal düzenleme dediğimiz kıstas en alt tabanda kalan emeklilerimizle ilgili kök aylıklarında sıfır zam riskinden dolayı altı ayda bir hep meclisten geçerekten onlar bir seviye yükseltilmişti. Bu da olabilir."
Emekli maaşlarında masadaki en önemli seçeneğin GETAT modeli olduğunu vurgulayan Yılmaz, uygulamanın detaylarını şu sözlerle aktardı:
"Diğer alternatifler var. Bunlar nelerdir? Bunlara bakıldığı zaman seyyanen zam da olabilir. Seyyanen zamdan kasıt tüm emeklileri kapsayacak şekilde belli bir oranda maaşların farkı da gelebilir. Ayrıca yine bakıldığı takdirde vatandaşlık maaşı dediğimiz GETAT yani Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Programı ki en önemli kıstasın bu olduğunu ben düşünüyorum. Muhtemel olarak da bu sebepten dolayı buraya işaret edebiliriz.
Getat'ı tekrardan anlatacak olursak AK Parti'nin 2023 senesinde seçim hazırlığındaki seçim beyannamesinde her aileye mutlaka en az asgari ücret kıstasında bir para girmesiyle alakalı bir beyanatı vardı. Ne demek oluyor? Burada siz işte emeklisiniz, eşiniz ve kendiniz var. Dolayısıyla başka da hiçbir emekli maaşı dışında da hiçbir geliriniz yok. En düşük emekli aylığı olan şu anda örnek verecek olursak 23.552 lira. Bu haneye en az bir asgari ücret girecekse bu rakam da 28.075 lira. İkisi arasındaki fark ne? 4.523 lira. İşte bunu da Türkiye'de bölgesel olarak ihtiyaçlar analizi yapılarak ödenmesi söz konusu olabilir.
Bölgeselden kasıt da yine örnekleyerek anlatalım. Özellikle Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde kış iklimsel olarak çok çetin gidiyor. Dolayısıyla buraya ısınma gideri adı altında bir fark verilebilir. Diğer taraftan bakıldığı zaman büyük şehirlerimizde, metropollerde kira giderleri çok çok fazla. İşte buraya da konaklama gideri adı altında bir fark verilebilir."
Mevcut sosyal destek sistemindeki engellerin yeni düzenlemeyle aşılabileceğini belirten Emin Yılmaz şöyle konuştu:
"Şu anda sosyal destekler üzerinden değerlendirildiği takdirde temel kriter muhtaçlık kriteri. Orada da hane içerisindeki kişi başı gelir asgari net ücretin 3'te 1'inin altında olmaması lazım. Dolayısıyla rakam da 9.300 lira civarı. Bunun altında bir kişi başı gelir varsa sosyal desteklere ulaşabilirsiniz. Bu yapılması düşünülen kıstasta şu an güncel olarak sizin emekli veya asgari ücretli olmamanız lazım. Eğer öyleyseniz şu anda sosyal destek alamazsınız. Ama yeni yapılacak düzenlemede hem asgari ücretlileri hem de emeklileri işin içerisine dahil edileceğini tahmin ediyorum. Muhtemel olarak da burada söylediğimiz en son ki kriter biraz daha ağır basıyor. Süreci birlikte gözlemleyip daha sonrasında TGRT Haber izleyicilerine birlikte detaylandıracağımızı söyleyebiliriz."
Emeklilerin adalet beklentisine değinen Yılmaz, diğer yasal düzenleme alternatiflerini şu ifadelerle özetledi:
"Aslında bakıldığı zaman emeklilere yasal düzenleme ile ilgili birkaç alternatif olabilir. En başta bahsettiğimiz gibi en düşük emekli aylığına 6 ayda bir verilen enflasyon farkı. Keza yine seyyanen zam, vatandaşlık maaşı dediğimiz Getat.
Ayrıca intibak yasası da değerlendiriliyor. İntibak yasası da siz aynı dönemde sistemin içerisine dahil olmuşsunuz ama farklı dönemlerde primler ödenmiş, farklı rakamlar üzerinden devamında da aynı dönemde emekli olunmuştur. Ama emekli maaşları arasında bir fark doğuyor. 2000 öncesinde intibak yasası düzenlendi ama 2000 sonrasında emekli olanlara intibak yasası düzenlenmedi. İşte bu farkın giderilmesi amaçlı yine hazine tarafından veya burada sosyal güvenlik sisteminde bulunan emeklilerimizin maaş eşitleme kıstası da diyebiliriz. Bu da olabilir.
Ayrıyeten yine siz 3.600 günden emekli olup da 9.000 günden emekli olanla aynı maaşı alıyorsunuz, hepsi asgari ücretten ödendiyse eğer. Dolayısıyla buraya da bir müdahale olabilir veya aylık bağlanma oranları özellikle 2008'den sonra düşürülmesiyle beraber emekli maaşları aşağı doğru matematiksel olarak düştü. Bunun da düzenlemesi olabilir. Ha burada çalışmanın detaylarını Sayın Cumhurbaşkanı sadece bir cümleyle söylediği için biz burada hem kamuoyundan haberlerle ipuçlarını birbiri ucuna ekleyerek tahmin yürütüyoruz."
Farklı emekli gruplarına yapılacak artışın detaylarına giren Yılmaz, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Yani o zaman da seyyanen artış diyebiliriz, yani herkese örnek veriyorum beşer bin liralık bir rakam gibi şeklinde olabilir ama grupları ayrı ayrı analiz etmek lazım. Özellikle kök aylıkları şu andaki rakamla 13 bin lirayla 17 bin lira arası. Bu, hazine tarafından 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçici 19. maddesi vasıtasıyla bu rakam 23.552 liraya tamamlanıyor.
Keza yine sistemin içerisinde emekli olup da çalışanlar, onlar belli bir miktarını zaten maaşlarının karşılıyorlar. Ama yaş 60 veya 65'e erdiği zaman çalışma imkanı da olmuyor. İşte böyle durumlarda da yine onları da aynı şekilde, tüm emeklileri de çalışma hayatının içerisinde bulunup ekonomiye katkı sağlamak lazım gibi birçok proje üretilebilir."
Dul ve yetim maaşı alan 5-6 milyon kişinin de süreçten doğrudan etkileneceğini vurgulayan Yılmaz şunları kaydetti:
"Tabii ki yani sistemsel olarak bakıldığı zaman ilgili yasalar doğrultusunda siz vefat edince, bu kadın olsun erkek olsun hiç fark etmiyor, arkada kalan çalışmayan eşleri yasal olarak biz 'dul', onların çocuklarına da 'yetim' diye nitelendiriyoruz. Orada da dul yetim aylıkları hisse oranında değerlendirilir. Eğer arkada sadece eş varsa çocuk yoksa ona maaşın %50'si veriliyor; eğer çocuk varsa da çocuklara da %25'lik kıstası veriliyor. Yani bir dul bir yetim varsa maaşın %50'sini dul eşe, %25'ini çocuğa; eğer bir dul 3 yetim varsa maaşın tamamı burada paylaştırma yöntemiyle verildiğini söyleyebiliriz.
Maaş artışlarında aynı şekilde enflasyon TÜFE oranında maaşlar arttıkça bunlar da hissesi oranında maaşların arttığını söyleyebiliriz. Yapılacak olan bir düzenlemede onları ayrı bir kefeye koymamak lazım. Şu anda kabaca 17 milyon gibi bir emeklimiz var. Bu 17 milyon emeklinin 11 milyonu normal emekli, 5-6 milyon civarında da dul ve yetim aylığı alanlar var. İşte onlar da hissesi oranında buradan nasiplendiğini söyleyebiliriz."
Son olarak çalışan emeklilerin durumuna açıklık getiren Emin Yılmaz konuşmasını şu ifadelerle tamamladı:
"Yani onu tam olarak kestiremiyoruz. Yapılacak olan düzenleme çok ehemmiyetli. Onları hariç tutmamak lazım. Nedenine gelince; örnek veriyorum, eğer Getat sistemi yani Gelir Tamamlayıcı Aile Destek sistemi üzerinden bir cümle kurulduysa orada haneye bir emekli aynı zamanda çalışıyor, eş çalışmıyor ve arkada da 5 tane çocuk var. Dolayısıyla oradaki rakam üzerinden 23.552 lira emekli maaşı var. Ayrıca 28.075'in bir tık üstünde alıyor çalışan emekliler. 29 bin lira da onu sayarsak 58 bin lira gibi bir rakam oluyor.
Arkada hanede bulunan kişi sayısı çok fazla ise gider de fazla olmuş oluyor. Gider fazla olduğundan kaynaklı da geçim derdi yine gündemde olmuş oluyor. Böyle bir örnekte onların da Getat sistemi üzerinden destek alabileceğini söyleyebiliriz. Yine yasal düzenleme Meclise geldikten sonrasında biraz daha somut konuşabiliriz."
Google Play
App Store
15:33
Haberi Paylaş
YORUM YAZ