Kıdem tazminatı için mahkemeden emsal karar! İsa Karakaş'tan işçilere '156 bin TL' uyarısı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işten çıkarıldığı gün alelacele arabulucu masasına oturtulup imza alınan işçiler için emsal niteliğinde hukuki bir bariyere hükmetti.

İşçinin içinde bulunduğu baskı ve mağduriyet durumunun "irade sakatlığı" yaratacağına karar veren yüksek mahkeme, tazminat ve alacakları sıfırlamak için kullanılan jet yöntemlerin önünü resmen kapattı.

Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş'ın köşesine taşıdığı bu karar, kıdem tazminatından ihbar hakkına kadar milyonlarca çalışanın kaderini değiştirecek. İşte iş dünyasında kartları yeniden dağıtan o kararın can alıcı maddeleri ve işçi haklarını güvenceye alan o kritik detaylar...

"Uzun süren mahkeme süreçlerinin önüne geçmek, işçi-işveren ihtilaflarının mahkemeye gitmeden karşılıklı hür iradeleri ile kısa sürede uzlaşarak çözmek maksadıyla ihtiyari ara buluculuk müessesi bulunmaktadır. Ancak çalışma hayatında bazı işveren ara buluculuğu amacından saptırıp çalışanlara karşı “hak gasp aracı” olarak istismar etmektedir.

YÜKSEK MAHKEMEDEN EMSAL ARA BULUCU KARARI 

İşte tam da bu noktada yüksek mahkeme, tüm taşları yerinden oynatacak, âdeta ezber bozacak emsal nitelikte yeni bir karara imza attı. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, son dönemde bazı işverenlerin bir "kalkan" gibi sıkça başvurduğu "işten çıkarmayla aynı gün ara bulucuya gitme" usulüne çok sert bir fren yaptırdı.

Kamuoyunda "jet ara buluculuk" olarak tabir edilen, işçinin kapının önüne konulduğu an eline alelacele tutanak tutuşturulması yöntemi, yüksek mahkeme barajına takıldı.

Yargıtay, tarafların uyuşmazlığı hür iradeleriyle ve müzakere ederek çözmesini öngörüp vazedilen ara buluculuk müessesesinin, salt işçinin ileride dava açmasına mâni olmak amacıyla bir hile-i şeriyye gibi kullanılamayacağına hükmetti.

Bu emsal nitelikteki karar, "Kendi düşen ağlamaz" mantığının iş hukukunda sökmeyeceğini, işçinin zor durumda iken istifa ettirilerek alınan imzaların hukuken hükümsüz sayılacağını net bir şekilde ortaya koydu.

İŞ AKDİ FESHEDİLDİ 

Her şey bir fabrikada, 6 yılı aşkın bir kıdemle üretim elemanı olarak çalışan bir işçinin, sağlık sorunları bahane edilerek iş akdinin feshedilmesiyle başladı. İşçi, ağır anksiyete ve depresif bozukluk tahtında tedavi görmekte, zihnini uyuşturan ağır ilaçlar kullanmaktaydı. Bilinci ve algıları zayıflamış, âdeta maruz kaldığı işlemleri idrak edemeyecek bir vaziyete düşmüştü.

İşveren yetkilileri, "denize düşen yılana sarılır" misali, işçinin bu ruhi rahatsızlığını ve paraya olan acil ihtiyacını fırsat bildi. İş sözleşmesinin feshedildiği gün, işçi apar topar şirketin sürekli teşrikimesai içinde olduğu kadrolu bir ara bulucunun ofisine götürüldü. Kendisine tüm alacaklarının ödeneceği vadedilerek önüne konulan kâğıtlar alelacele imzalatıldı.

6 YILA 156 BİN TL 

Peki, karşılığında ne verildi? Koca bir hiç! 6 yıllık emeğin karşılığı olarak işçiye, aylık ücretinin çok altında, komik bir rakam olan net 156.058,70 TL reva görüldü. Üstelik aynı fabrikada sadece 3 yıllık kıdemi olan başka bir işçiye dahi 162.000 TL ödenmişken!

İşte tam bu noktada hukuk literatüründeki "gabin", yani haksız yararlanma olgusu tüm çıplaklığıyla tecelli etti. İşçi, bilahare durumu idrak edince bu adaletsizliğe boyun eğmedi ve hukuk mücadelesi başlattı.

İş Mahkemesi’nin önüne gelen bu ihtilafta, adaletin terazisi hemen işçiden yana tarttı. Mahkeme, âdeta kılı kırk yararak somut olayın perde arkasını araladı ve şu tarihî tespitlerle hüküm kurdu:

Düşünme Süresi Verilmedi: İşçinin işten çıkarıldığı tarih ile ara buluculuk masasına oturtulup imza alındığı tarih aynı gündür. İşçiye tefekkür edebilmesi için kâfi bir süre tanınmamıştır.

Talep İşverenden Çıktı: Ara buluculuk sürecinin işçinin kendi rızası ve talebiyle başladığına dair dosyada hiçbir delil yoktur.

Makul Yarar Kriteri Çiğnendi: İş sözleşmesinin karşılıklı anlaşma (ikale) mahiyetinde sonlandırılması için işçiye yasal haklarının ötesinde "makul bir yarar" (ek menfaat) sağlanması şarttır. Aynı iş yerinde daha az kıdemi olan başka işçiye daha fazla ödeme yapılması, davacının iradesinin fesada uğratıldığının en bariz delilidir.

Bu amir gerekçelerle ilk derece mahkemesi, dayatmayla imzalatılan ihtiyarî ara buluculuk tutanaklarının geçersizliğine hükmetti.

İSTİNAF: İŞVERENİN DAYATMASI VAR

İşveren vekilinin istinaf başvurusu üzerine dosyayı inceleyen ….. Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, bu başvuruyu esastan reddederek yerel mahkemenin kararını onadı. İstinaf dairesi, işverenin haksızlığını şu tespitlerle kayda geçirdi:

İşçinin Bilinci Maluldür: Devlet hastanesi raporları sabittir; işçi ağır ilaçların tesiriyle sedasyon ve uyuşukluk yaşamaktadır. Tanık beyanlarına göre bilinci ve algıları zayıflamış bir hâldeyken imzası alınmıştır.

Aşırı Yararlanma (Gabin) Sabittir: Aylık brüt ücreti 51.808,50 TL olan ve 6 yılı aşkın kıdemi bulunan işçiye, geçirdiği iş kazaları tazminatları da dâhil edilerek bu komik meblağın ödenmesi, işçinin zayıf konumundan "aşırı yararlanma" niteliğindedir.

Müzakere Formalitedir: Fesih ile ara buluculuk işlemlerinin aynı gün bitmesi, hakiki bir müzakerenin yapılmadığını gösterir. Ortada müzakere yoksa, ara bulucunun "aydınlatma vazifesini" yerine getirdiğinden bahsedilemez. İşçi, ara bulucunun davetiyle değil, işverenin zorlaması ve dayatmasıyla masaya oturtulmuştur.

YARGITAY'DAN EMSAL KARAR 

İşveren şansını bu kez temyiz yolunda denedi ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, Bölge Adliye Mahkemesinin kararını usul, kanun ve ispat kurallarına tamamen olumlu bularak onayladı. Böylece "jet ara buluculuk" formülü hukuken külliyen çökmüş oldu.

Böylece yangından mal kaçırır gibi ara bulucuda işçiden imza alıp “Mahkemeyi kapattım, işçinin elini kolunu bağladım” diye sevinmek, aslında işverenin kendi ayağına sıkmasından başka bir şey değildir. Keza çalışanların tazminat ve işçilik alacakları hiçbir usulsüz tutanakla gasbedilemez!