İnsan beyninin yaşam boyunca nasıl değiştiğini araştıran bilim insanları dikkat çekici sonuçlara ulaştı. Bebeklik döneminden 97 yaşına kadar uzanan bir gruptan alınan 1,3 milyondan fazla beyin hücresini inceleyen araştırmacılar, beynin 24 ve 60 yaşlarında iki büyük değişimden geçtiğini belirledi.
Daily Mail'in haberine göre, bilim insanları karar verme ve hafıza oluşumu gibi işlevlerde önemli rol oynayan prefrontal kortekse odaklandı. Bulgulara göre beynin gelişim süreci 24 yaş civarında önemli ölçüde yavaşlarken, 60 yaşından sonra yaşlanmayla ilişkili moleküler değişiklikler daha belirgin hale geliyor.
Icahn School of Medicine at Mount Sinai'dan araştırmanın ortak yazarı Dr Kiran Girdhar, çalışmanın sağlıklı beyin yaşlanmasının anlaşılması açısından önemli olduğunu belirtti.
Araştırmacılar bebeklik ve ergenlik dönemlerinde farklı hücre türlerinin hızla değiştiğini, beynin yeni bağlantılar kurarak kendisini yeniden organize ettiğini tespit etti. Ancak değişim hızında 24 yaşında "beklenmedik bir dönüm noktası" görüldü.
24 yaşından itibaren prefrontal kortekste görece istikrarlı bir dönem başlıyor ve yaklaşık 60 yaşına kadar büyük ölçüde sabit kalıyor. 60 yaş sonrasında ise beyni korumak ve işlevlerini sürdürmekle görevli hücrelerin aktivitesinde yeniden belirgin değişiklikler ortaya çıkıyor.
Sonuçlar, insan beyninin şimdiye kadarki en ayrıntılı haritalarından birini oluşturmayı amaçlayan PsychAD projesinin parçası olarak elde edildi. Proje genelinde bilim insanları 1.500 bağışlanmış beyinden alınan hücreleri inceleyerek yaşlanma ve hastalıklara ilişkin değişimleri hücre düzeyinde araştırdı.
Yeni çalışmada insan yaşamının farklı dönemlerinden alınan beyin hücrelerinin içindeki genlerin faaliyetleri incelendi. Araştırmacılar RNA adı verilen genetik materyali analiz ederek hangi genlerin aktif olduğunu ve hücrelerin farklı yaşlarda nasıl çalıştığını belirledi.
Analizler üç ayrı dönemi ortaya çıkardı. Çocuklukta hızlı gelişim dalgası görülürken yetişkinlik boyunca daha istikrarlı bir dönem yaşanıyor. Yaşlanmanın etkisini göstermeye başlamasıyla birlikte ise moleküler düzeyde yeni değişiklikler ortaya çıkıyor.
Sonuçlar, geçen yıl Cambridge Üniversitesi araştırmacıları tarafından farklı yaşlardaki binlerce beyin taraması karşılaştırılarak yapılan çalışmayla da bazı benzerlikler taşıyor. Söz konusu araştırmada beynin çocukluk boyunca hızla yeniden yapılandığı, ardından daha düzenli ve verimli bir yapıya kavuşarak 32 yaş civarında istikrarlı hale geldiği belirlenmişti.
Yeni araştırmayı farklılaştıran nokta ise RNA analizinin değişimleri tek tek hücrelerin moleküler düzeyine kadar takip etmeye olanak sağlaması.
Bilim insanları yalnızca beynin yapısında değil, hücrelerin işleyişinde de önemli değişimler tespit etti. Özellikle beynin iç biyolojik saatinin yaş ilerledikçe farklı şekilde çalışmaya başladığı görüldü.
Genç yetişkinlerde planlama, hafıza oluşturma ve karar verme süreçlerinde görev alan sinir hücrelerinin belirgin bir 24 saatlik düzene göre faaliyet gösterdiği belirlendi. Hücrelerin gece ve gündüzün belirli bölümlerinde öngörülebilir şekilde daha aktif olduğu bu düzenin 60 yaşından sonra bozulmaya başladığı tespit edildi.
Dr Girdhar konuyla ilgili olarak şu ifadeleri kullandı:
"60 yaşından sonra nöronların ritimleri büyük ölçüde ortadan kalkarken beynin bağışıklık hücreleri, hücresel stres ve iltihaplanmayla ilişkili yeni ritmik aktiviteler kazanıyor. Beyin yalnızca zamanı takip etmeyi bırakmıyor; neyin zamanını tuttuğunu değiştiriyor."
Araştırmacılar özellikle beynin bağışıklık hücreleri ile sinir liflerini yalıtan hücrelerin, hastalıklara yol açabilen hasarlı proteinlerle mücadele konusunda akşam saatlerinde daha aktif hale geldiğini belirledi. Dr Girdhar, hazırlanan referansın hastalıkların normal biyolojik süreçlerden ne zaman ve hangi bölgelerde ayrışmaya başladığının anlaşılmasına yardımcı olacağını söyledi.
Araştırma, PsychAD projesinin prefrontal korteksi haritalamak amacıyla yayımlanan dokuz yeni çalışmasından biri olarak öne çıkıyor.
Çalışmalardan bir diğerinde 6,3 milyon ayrı hücreden elde edilen veriler bir araya getirilerek Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı, Lewy cisimcikli hastalık, vasküler demans, şizofreni ve bipolar bozukluğun ilerleyişi incelendi.
Başka bir çalışma ise beyninde Alzheimer hastalığına ilişkin belirgin işaretler bulunmasına rağmen bazı kişilerin zihinsel yeteneklerini nasıl koruyabildiğine ışık tutabilecek sonuçlar ortaya koydu.
Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Google Play
App Store
17:40
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ