ABD ve İsrail’in tüm uluslararası hukuk kurallarını hiçe sayıp İran’a saldırması dünyadaki yeni düzeni herkesin gözleri önüne serdi. “Haydutluk düzeni”
Venezuela’da ne gördüysek İran’da da benzerini yaşıyoruz. Maduro, sınırlı bir operasyonla eşiyle birlikte konutunda yakalanırken İran’ın dini lideri bu kez çok büyük askeri yığınakla ilk saldırıda öldürüldü. Yani çok kutupluluk söyleminin gerçeği yansıtmadığını kuralsız dünyada ABD’nin tek ‘önde gelen güç’ olduğu ezberini tekrar ettik.
Trump savaşı ne kadar sürdürür
ABD bu savaşı kongre onayı olmadan ve çok düşük bir halk desteğiyle başlattı. Bu durum kendi içinde de tartışmaları beraberinde getirecektir.
Trump, saldırının ekonomik maliyeti ve kamuoyu desteği olmadan başlatılan operasyon nedeniyle seçimlerde bedel öder mi göreceğiz. İran, saldırıları özellikle vekil güçlerle dünyaya yayarsa tartışmalar büyüyebilir.
Ancak iyi hesaplanması gereken bir nokta var ki bu da savaşın sonraki süreci ve sonuçlarında belirleyici olacak. Şehadet ve dini lider faktörü !
Rusya ve Çin sessiz
Venezuela müdahalesinde dünyanın önde gelen güçlerinin sesi çıkmamıştı bugün İran vurulurken de en yakın müttefikleri Çin ve Rusya’nın sessizliğine tanıklık ettik.
Suriye sonrası yeniden yapılanıyor diye baktığımız Ortadoğu’da İran’ın intikam salvoları yeni bir ateşi körükleyecek gibi duruyor.
Çünkü konuya sadece İran olarak bakmak bir anlamda kör bakmak anlamına geliyor.
Coğrafyaya dağılan ortak çıkarlar ve kaygılar var. Pakistan ve Afganistan çatışması nereye varacak? Çin bu durumda nasıl davranacak kendi faydasına bir formül geliştirebilecek mi?
ABD’de yükselen anayasa vurgusu sadece bir söylemden ibaret değil. Savaşı ve kaosu öngörenlerin çıkacak faturanın kabarık olmasından korkusunu da yansıtıyor.
Dini lider faktörü
İran savaşı Ayetullah ALİ Hamaney’in öldürülmesiyle genişleyecek mi yoksa bir durulma sürecine mi girecek izliyoruz. Peki neler olabilir ? Ölen sadece şahıs olarak Hamaney değildi. Ayetullah’ın anlamına bakıldığında (Allah’ın delili) bu daha iyi anlaşılabilir. Yıllarca kökleşmiş bir rejimin kutup yıldızı denebilir.
Ali Rıza Arifi’yle yola devam
O nedenle İran’a yapılan hava saldırıları ve liderlerinin öldürülmesi 47 yıllık rejimin düşürülmesine yetmeyecektir. Hamaney öldürülmeden önce kendisinden sonraki dönem için hazırlıklara başlanmıştı.
Şimdi belirlenen geçici liderliğe getirilen
Ali Rıza Arafi’yle İran yönetimi yoluna devam edecek.
İçeride karışıklık ve iç savaş ihtimaline karşı rejimin sert tedbirler alacağı tahmin edilebilir. Geçen yılki 12 gün savaşı sırasında PKK uzantısı Kürt bölücüler ayaklanma çağrısı yapmıştı ve İran rejimi onları sert şekilde ezmişti.
İsrail’in hava saldırıları devam ediyor
İran cevap vermeye devam ediyor körfez ülkelerine yapılan saldırılarını izledik. Ama ABD ve İsrail, İran’ı böyle yaralı yakalamışken vurmaya devam edecektir. Halkı sindirmeye dönük hava saldırıları sürüyor ve İran’ın kendisini toparlamasına izin vermeyecekleri görülüyor.
Diplomasinin artık kriz çözümünde sonuç üretmediğini tüm dünya gördü. Bir yandan görüşmeler sürerken diğer taraftan saldırılar düzenleniyor. Umman üzerinden İran’a barış ve dialog mesajları verilirken operasyon düğmesine basıldı. Ve bunun planlı bir adım olduğu söyleniyor. İnsanın aklına, ‘Görüşmeler iyi ki İstanbul’da devam etmemiş’ cümlesi gelmiyor değil.
En sıkıntılı durum körfez ülkeleri için yaşanıyor. İran körfez ülkelerine dönük saldırılarını sürdürüyor. ABD ile iyi ilişkiler ve milyarlarca dolarlık savunma harcamaları kendilerini korumaya yetmedi. Burj El Halifa gibi Dubai ve emirliklerin en prestijli binaları vuruldu. Bundan sonra kendilerini korumak için yeni güvenlik işbirlikleri arayabilirler.
Çözüm için çalışan ülke Türkiye
Türkiye bölgede çatışmanın tarafı olmayan diplomasi ve dialog arayışlarını sürdüren çözüm için çalışan tek ülke oldu. Bundan sonra ağırlığı artarak devam edecektir. Ama İran’ın bölünmesi, iç savaş ihtimali en çok Ankara’yı olumsuz etkiler. O nedenle Türkiye, krizin ilk gününden itibaren yaptığı gibi İran’ın bütünlüğünün muhafazası için Tahran’a destek vermeye devam eder.
Lider öldü ama rejim ayakta
Libya’da Kaddafi, Suriye’de Hafız Esad, Irak’ta ise Saddam Hüseyin en etkili figürlerdi. Onlar ortadan kaldırıldığında sistem çöktü ve ülkeleri dağıldı. Ama İran’da rejim Ayetullah Hamaney üzerine kurulu değil ve rejim olduğu gibi ayakta. Yeni bir isimle İran İslam Cumhuriyeti yoluna devam edecektir fakat değişim ihtimali masadaki formüllerden biri.
Peki Irak’taki yönetim formülü İran’a uygulanabilir mi? Irak şiileri ‘velayeti fakih’ kavramına uzak duruyorlar. Yani Irak’ta ulemalar din işleriyle uğraşır devlet yönetme konusunu siyasetçilere bırakır anlayışı hakim. Ali Sistani bu görüşü benimsemişti. Bu formül işler mi İran’daki 47 yıllık pratik böyle bir değişimi kabul eder mi sorusuna cevap aranıyor.
İran ile ilgili bilgi ve kaynak sıkıntısı da dikkat çekici. Genel olarak ABD ve İsrail etkisinde olan bir yaklaşımla kaleme alınmış makalelerden bolca var. Bu durum gerçeğin resmini çekmemizi zorlaştırıyor.
Ancak şunu söylemek mümkün; İran Venezuela’ya benzemez! Dini bir figür ve edilmiş yeminler var. Maddi olarak ya da silahlanma konusunda zayıf bile olsa Perslere kadar dayanan kadim bir yapıdan sözediyoruz.
Meşhur sözle bitirelim, Savaşın kazananı barışın kaybedeni olmaz.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
09:00
