Dünya ekonomisi bazen fazla karizmatik bir dizi gibi sanki! Herkes “faiz ne olacak?” diye teoriler yazıyor, merkez bankaları renk vermiyor, borsalar bir gün uçuyor, ertesi gün “ben aslında uçmamıştım” diye geri geliyor. Ama bizde gerçek hayatın ekonometrik göstergesi daha net: Kadın Günleri :)
Çünkü Kadın Günleri, ekonominin duygu, gelenek, bütçe, risk algısı karışımını tek karede gösteren bir röntgen. Ve bu röntgende iki karakter asla eksik olmaz: dolar ve altın. Biri global rezerv para, diğeri yerli ve milli huzur deposu.
Ve ikisi de aynı anda tek bir şeyi temsil eder: Belirsizliğe karşı sigorta.
Şimdi gelelim kısır döngü meselesine. Ama önce kısırı düzgün tanımlayalım: Kısır, bu topraklarda yan ürün falan değil. Kısır; toplumsal rezervdir. Her evde bulunması gerekmeyen ama bulunduğu evde huzur veren, kriz anında devreye giren, “ben bunu yaparım” güveni sağlayan bir şey.
"Kısırın konumuzla ne ilgisi var? kelime esprisi yapacağım diye ekonomi karşılığı ne? dediğini duyar gibiyim. Ama otur iki dakika dinle, oku yada.
Kadın Günlerinde rezerv enstrüman kısırdır. Nasıl dolar dünyada herkes tuttuğu için tutuluyorsa, kısır da Kadınlar Günü’nde herkes yaptığı için yapılır. Network etkisi, ama limonla.
Kısır = Kadın Günlerinin rezerv parası
Kadın Günleri yaklaşınca toplum iki şey birden yapar: Sevgi gösterir, Risk yönetimi yapar.
Bu durumu çok da romantikleştirmeyeyim ama sevgi gösterisi kadar, sosyal diplomasi de var. Kadın Günleri, ilişkilerde “kredi notu güncellemesi” gibi çalışır. Kredi notun iyi mi? Çiçek mi, takı mı, yoksa “ben sana çok farklı bir şey aldım: düşüncemi” mi?
İşte kısır devreye giriyor. Çünkü kısır şudur
“Ben buradayım, unutmadım, emek verdim” mesajıdır.
Dolar gibi: “Ben varım, herkes kabul ediyor.”
Kısır gibi: “Ben varım, herkes yer.”
Doların “kısır döngüsü” tam olarak şu: Dolar yükseliyor diye insanlar dolara kaçıyor, dolara kaçıldığı için talep artıyor, talep arttığı için dolar daha da yükseliyor… Sonra biri çıkıp “Dolar neden yükseliyor?” diye soruyor.
Cevap: Çünkü siz dolara kaçtınız.
Bu, ekonomik versiyonuyla “kendi kendini doğrulayan kehanet.”Buna “tavuk-yumurta” deniyor; piyasalar buna “panik” diyor, bizim evdeki karşılığı ise “kısır bitti mi?”
Bitti.
Neden?
Çünkü herkes yedi.
Niye herkes yedi?
Çünkü kısır vardı.
Doların döngüsü de aynısı:
“Dolar var mı?”
Var.
“Niye var?”
Çünkü herkes tutuyor.
“Niye herkes tutuyor?”
Çünkü dolar var.
Bu yüzden doların rezerv para hegemonyası kolay terk edilmiyor. Rezerv para olmak “en iyi para” olmaktan çok, “en yaygın kabul” ve “en likit çıkış kapısı” olmaktır. Krizde herkes aynı kapıya yığılır. Kapı dolar.
Kadın Günlerinde de aynı şey: Herkes aynı güvenli limana yığılır. Kapı kısır.
Altın da bu tabloda “hediye” kılığında bir finans enstrümanı. Günde altın alan insanların bir kısmı gerçekten jest yapıyor, evet. Ama bir kısmı da şunu satın alıyor:
somut değer + uzun vadeli güven + yarın ne olur ne olmaz planı.
Malum bir de gram altın çıktı. Öyle hafife almayın, gram altın, bizde duygu barometresidir. Gram yükselince “aşk” azalmıyor; bütçe daralıyor.
Takı küçülüyor ama niyet değişmiyor “Ben geldim, buradayım.”
Kısır da aynı: Bütçe daralınca menü minimalleşir; ama kısır asla masadan kalkmaz. Çünkü kısır “olmazsa olmaz”dır. Tıpkı dolar gibi.
Dünya ekonomisinin nabzını nereden tutarsın? PMI, CPI, CDS falan değil mi? ama bizim gerçek zamanlı göstergelerimiz var: şu soru hiç sekmez :)
“Gram kaç oldu?”
Döviz bürosunun trafiği, marketten bulgur ve nar ekşisi stoklama davranışı, “Ben takı sevmiyorum” cümlesinin kaç kez kurulduğu (sevenler daha çok söylüyor)
Bu göstergeler şunu anlatır: İnsanlar geleceğe güveniyorsa harcama daha rahat olur, hediye daha premiuma kayar. Güven azalırsa herkes rezerve döner: dolar, altın, kısır.
Evet, kısır da rezerv. Hem de en hızlı likidite: 10 dakikada servise hazır. (Merkez bankaları bunu okuyunca kıskançlıktan faiz indirir.)
Kadın Günleri tehlikede mi?
Doların kısır döngüsü ekonomiyi yorar; ama kısırın döngüsü toplumu bir arada tutar.
Dolar yükselince stres artar. Kısır gelince stres düşer.
Biri “risk”, diğeri “riskin üstüne limon sıkmak.”
O yüzden dünya ekonomisinin nabzını tutmak istiyorsan, Bloomberg terminaline değil; Kadın Günü haftasına bak.
Altın kuyruğu uzuyorsa, döviz trafiği artıyorsa, kısır masanın baş köşesine kurulmuşsa… şunu bil: Kadın günleri tehlikede olabilir. Çünkü herkes rezerv enstrümanlara dönmüş demektir.
Ve rezerv davranışı bir şeyi söyler:
Gelecek sisliyse, insanlar güvenli limana koşar.
Doların kısır döngüsü de zaten burada başlar. Kısır ise orada biter: Herkes yedi, herkes sakin.
Dünya ekonomisi böyle bir mekanizmayı keşfederse, IMF raporlarına “Bulgur Tabanlı İstikrar Modeli” diye bir bölüm eklenirse hiç şaşırmam.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
09:43